ଏକ ଦିନ, ଗଭୀର କରୁଣାରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଋଷି, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ବିପରୀତ ଘଟଣା ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ରୁଣ୍ଡାଇ ଖୋଇଥିଲା। ଘାତକ ମାନବ ତାହାକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲା, ଯାହା କରୁଣାର ଅନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା ଦେଇଥିଲା। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ଉଦୟ ହେଲା, "ଏହା ଅନ୍ୟାୟ।" ସେ ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହନ୍ତା, ତୁମେ କେବେ ମହାନ ଖ୍ୟାତି ପାଇବା ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଏକ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପାଇରକୁ ହତ୍ୟା କରିଛ।" ତାଙ୍କର ଏହି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଚିନ୍ତା ଉଦୟ ହେଲା, "ମୁ ଏହି କଥା କେମିତି କହିଛି, ଏହି ପକ୍ଷୀର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ?" ମନକୁ ସଂୟମ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ଦୁଃଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ଗଢିବାକୁ ଚାହାଁଛି, ଏବଂ ଏହା ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।" ଏହି କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟ ଏହାକୁ ଖୁସିରେ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଏବଂ ଋଷି ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ। ପରେ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଂସ୍କାର କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟ ଭାରଦ୍ୱାଜ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ତାଙ୍କର ମନରେ ଏହି ଘଟଣା ଗୁଡିକ ଅବିରତ ଥିଲେ। ସେ ହେରମିଟେଜରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶିଶ୍ୟ ସହିତ। ସେ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଚାରି ମୁହଁରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେହି ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ଦେବତାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲା, ତେଣୁ ସେ ହେଉଛି ନମସ୍କାର କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦରେ ଜଳ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ଅତି ସମ୍ମାନିତ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବସିବା ପାଇଁ କହିଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ, ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର ମନରେ ଏହି କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀର ଦୁଃଖକୁ ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ, ସେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ହସିଥିବା ବେଳେ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଏଭଳି ରହିବା ଦରକାର; ଏଠାରେ କୌଣସି ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ କାହାଣୀ ରଚନା କର, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଯାହା ସାର୍ବଜନୀନ।" ତାଙ୍କୁ ନାରଦଙ୍କୁ ଶୁଣିଥିବା କଥା ଅନୁସାରେ, ସେ ରାମଙ୍କର ଗଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯେଉଁଥିରେ ରାମ, ସୌମିତ୍ରୀ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କର କାହାଣୀ ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାର ସହିତ, ତାଙ୍କର ମନ ପରିଶୋଧିତ ହେଲା, ବାଲ୍ମୀକି ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ, "ମୁ ରାମାୟଣକୁ ଏହି ଶ୍ଲୋକରେ ରଚନା କରିବି।" ସେ ରାମଙ୍କର କଥାକୁ ଅନ୍ୟ କଥାମାନେ ଅନୁସରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ଲୋକରେ ଗଢିବାରେ ଲଗିଲେ। ସେ ଏହି ରାମାୟଣକୁ ଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ଯାହା ଦେଶରେ ସଚରାଚର ଚଳିବ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଶିଶ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଗାଇବାରେ ଖୁସି ହେଲେ। ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କର ମନ ଶୁଧାରିତ ହୋଇ, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୁ ଏହି ରାମାୟଣକୁ ରଚନା କରିବି, ଯାହା ହେବ ଶାଶ୍ୱତ।" ଏହି ପ୍ରକାର, ବାଲ୍ମୀକି ତାଙ୍କର କାହାଣୀରେ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବ, ଓ ଗୁଣଗୁଡିକୁ ଦେଖାଇଲେ। ଏହି କାହାଣୀ, ଯେଉଁଥିରେ ରାମଙ୍କର ଜନ୍ମ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ସାହସ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟତା, ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା, ଓ ସତ୍ୟତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଥା ରୂପେ ମନରେ ଗୁଡିକୁ ରଖିବାକୁ ବାଲ୍ମୀକି ନିଶ୍ଚୟ କରିଲେ, ଯାହା ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ସଦା ଗାଇବେ।