ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭବ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ମିଶି, ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଦେବୀ ଉମା ଓ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରେ, ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇଯାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ମୁଁ ଏକ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ଯୋଗ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ବାଧା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିଥିରୁ, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଆଜିଠାରୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସନ୍ତାନହୀନ ହେବେ।” ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ—“ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମେ ଏକ ଆକାର ରହିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ବହୁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭଳି ହେବା।” ଏବଂ, “ତୁମେ ଯିଏ ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ ଏବଂ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କଲା, ସେ ଜଣେ ପୁଅ ଥିବା ସଉଖ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଇନ୍ଦ୍ର ବରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରେ ଯାଇ, ମହାଦେବ ଶିବ ଏବଂ ଦେବୀ ଉମା, ହିମାବତ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଶୃଙ୍ଗରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ହେ ରାମ, ଏହି ଘଟଣା ତୁମକୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଉମା କହିଥିଲେ। ଏବେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା କହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଶିବ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଦେବସେନାପତି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—“ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଦରକାର, ଆପଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ସବୁ ବେଳେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ—“ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସତ୍ୟ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା, ଯାହାର ଗର୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ଏକ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବେ, ସେ ଦେବସେନାପତି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ମହାବୀରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିବେ; ଉମା ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧ ହେବାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସମସ୍ତେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ଓ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—“ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଗଙ୍ଗା, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନିଜ ତପୋଜନିତ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବଚନ ଦେଇ, ଅଗ୍ନି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଗର୍ଭ ଧାରଣ କର; ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ଏହାପରେ, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସମସ୍ତ ଧାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହିପରେ, ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ତପୋଜନିତ ତେଜ ମୁଁ ବହନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।” ଅତି ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଗର୍ଭକୁ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖ।" ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଗର୍ଭକୁ ତାଙ୍କ ଧାରାରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ବୀ ଗର୍ଭ ତାଙ୍କ ଧାରାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ତାହାର ତେଜ ଗଳିତ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ସେହି ତେଜସ୍ବୀ ସୁନା ପୃଥିବୀକୁ ଛୁଇଁଲା, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି, ତାମ୍ବା ଓ କଳା ଲୋହା ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଅଶୁଦ୍ଧି ଷ୍ଟନ୍ ଓ ସିସାର ରୂପ ନେଲା; ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ପୃଥିବୀରେ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ତେଜସ୍ବୀ ଗର୍ଭ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପର୍ବତାବୃତ ଅରଣ୍ୟ ସୁନାର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ଦିନଠାରୁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଜାତରୂପ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା—ଅଗ୍ନିର ତେଜ ସମାନ ସୁନା। ସେଠାର ସମସ୍ତ ଘାସ, ଗଛ, ଲତା, ଓ ଝାଡ଼ି ସୁନାର ଭଳି ହେଇଗଲା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଶିଶୁକୁ ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ସଂକଳ୍ପ କରି କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ।” ତେଣୁ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—“ତାଙ୍କୁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବୋଲି ଡାକାଯିବ; ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।” ଏହିପରେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ‘ସ୍କନ୍ଦ’ ବୋଲି ଡାକିଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭରୁ ଝରି ଆସିଥିଲେ। ମହାବଳୀ, ଅଗ୍ନିସମାନ ତେଜସ୍ବୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ କୃତ୍ତିକାମାନେ ଅପୂର୍ବ କ୍ଷୀର ପାନ କରାଇଲେ; ସେ ଛଅଟି ମୁହଁ ଧାରଣ କରି, ଛଅ ଜଣ କୃତ୍ତିକାଙ୍କ ଦୁଧ ପିଲେ। ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ, ଶିଶୁ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବ ସେନାମାନେଙ୍କୁ ବିଜୟ କଲେ। ଏହାପରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଏହି ଅତିତେଜସ୍ବୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ଦେବସେନାପତି ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ।