ତାରା, ଯେଉଁଠାରେ ତାରାମଣିର ରୂପରେ ଚମକୁଛି, ଏହିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ କଥା କହିଥିଲେ, ହନୁମାନ୍ ଏହା ଦେଖି ଭାବିଲେ ଯେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନେଇଯାଇଛି । ହନୁମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚାରିପ୍ରକାର ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭାଲିଠାରୁ ଚଉଦ ଗୁଣ ଅଧିକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କଲେ । ଅଙ୍ଗଦ ଦିନକୁ ଦିନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନକୁ ଦିନ ଆଲୋକରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ତିନି ଜଣେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ସମ, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତାପରେ ସମ, ଏବଂ ତାରାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ଭାବରେ ଅଙ୍ଗଦ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ସ୍ବାମୀ ପାଇଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ଏବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଚାରି ପ୍ରକାର ନୀତିର ତୃତୀୟ ନୀତି ବିବେଚନା କରି, ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିଷ୍ଟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ଏହିପରି ଭାଗ ହେବା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରେ ଭରିଥିବା କଠୋର କଥା ଦେଉଥିଲେ । "ତାରାପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ତୁମ ପିତାଠାରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପରି ନିବାହ କରିପାରିବ । ବାନରମାନେ ସଦା ଅସ୍ଥିର ମନର, ତୁମ ବିନା କେହି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀଠାରୁ ଅଲଗା ହେଇ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯାମ୍ବବାନ, ନୀଳ ଓ ସୁହୋତ୍ର ମନ୍ୟ ବି, ତୁମ ଆନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ମୁଁ ଓ ଏହି ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଳନ, ଦାନ ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଅଲଗା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବଳ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ଆସନ ବଳରେ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅତେଉ, ଦୁର୍ବଳ ଲୋକ ଏହି କାମ କଲେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ସ୍ବାଭାବିକ । ଏହି ଗୁଫା, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଭାବୁଛ, ଆମେ ଜାଣୁଛୁ; ଏହି ଗୁଫା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀରରେ ସହଜରେ ଭେଦି ଦିଅଯିବ । ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ତାହା ଅତି କମ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀର ଏହି ପତ୍ର ଶରଣକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇପାରିବ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଏପରି ଅନେକ ତୀର ଅଛି, ଯାହା ବଜ୍ର ଓ ଆଗ୍ନିମୁଖା ଭାବରେ ଦୃଢ଼, ପାହାଡ଼କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରିବ । ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଷ୍ଟା ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯିବେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପତ୍ନୀକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଭୟ ଓ ଭୋକରେ, ଦୁଃଖରେ ଅଳସି ହୋଇ, ତୁମକୁ ଛାଡି ଦେଇଯିବେ । ଏପରି ମାନ୍ୟ ଓ ଉପକୃତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡି ଦେଇଲେ, ତୁମେ ପବନରେ ଉଡିଯାଉଥିବା ଗ୍ରାସରୁ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯିବ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱିଷ୍ଟା ଓ ଦୃଢ଼, ତୁମେ ଦୂରେ ଚାଲିଯିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଆମ ସହିତ ଏକତା କରି, ନମ୍ର ଭାବରେ ଆସିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ । ତୁମ ଚାଚା, ଧର୍ମର ରାଜା, ତୁମ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ; ସେ କେବେ ତୁମ ନାଶ କରିବେ ନାହିଁ । ସେ ତୁମ ମାତାକୁ ଖୁସି କରିବା ଚାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ରହିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅଙ୍ଗଦ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ।" ଏହିପରି ମୂଳ୍ୟବାନ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହନୁମାନ୍ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ଅଙ୍ଗଦ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । "ସ୍ଥିରତା, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତ, କରୁଣା, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପ, ସାହସ—ଏହି ସବୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଳୁନାହିଁ । ଜୀବନ ଥିବା ସମୟରେ ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ପତ୍ନୀକୁ ନିଜର କରିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମାତା ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଏହା ନିମ୍ନ ଚରିତ୍ର ଲକ୍ଷଣ । ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭାଇଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍ତ ଦେଇଥିଲେ ଓ ଗୁଫାର ଦ୍ବାର ଅଟକାଇ ଦେଇଥିଲେ, ସେ କିପରି ଧର୍ମ ଜାଣିପାରିବେ? ରାଘବ, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟରେ ହାତ ଦେଇଥିଲେ, ମହା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନଙ୍କୁ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି; କିଏ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବ? ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭୟରେ, ନାହିଁ ଧର୍ମର ଭୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଲୋକରେ କିପରି ଧର୍ମ ଥାଏ? ଏହିପରି ପାପୀ, କୃତଘ୍ନ, ଭୁଲିଯିବା ଓ ଅସ୍ଥିର ମନରେ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଲୋକମାନେ କିପରି ଭରସା କରିପାରିବେ? ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଥିଲେ ବା ନାଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ରାଜବଂଶର ପୁତ୍ର ଭାବେ, ସୁଗ୍ରୀବ କିପରି ମୋତେ ରଖିବେ? ମୋର ଉପଦେଶ ଭଙ୍ଗ, ଭୁଲିଗଲି, ଶକ୍ତି ଭାଗ ହେଇଯିବା ପରେ, କିପରି କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ଅସହାୟ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଭାବେ ରହିପାରିବି? ସୁଗ୍ରୀବ, ନିର୍ଦୟ, ଚତୁର ଓ କଠୋର, ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ମୋତେ ଗୁପ୍ତ ଶାସନ ଓ ବନ୍ଧନ ଦେଇପାରିବେ । ମୋ ପାଇଁ, କାରାଗାର ଓ ଅପମାନ ଦୀର୍ଘ ଉପବାସରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ; ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ଘରକୁ ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ । ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, ମୁଁ ସହରକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଉପବାସରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି, ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ ।" "ଯଥାଯଥ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର କୁଶଳ; ଯଥାଯଥ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କୁ— ତୁମେ ମୋ ତରଫରୁ ମୋ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ, ବାନରମାନଙ୍କ ମହାପତି, ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଅ; ଏହିପରି ମୋ ମାତା ଓ ରୁମାକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଓ କୁଶଳ ଜଣାଅ । ତୁମେ ମୋ ମାତା ତାରାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କର; ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ପୁତ୍ରପ୍ରତି ଭକ୍ତ, କରୁଣାମୟୀ ଓ ତପସ୍ବିନୀ । ମୁଁ ଏଠାରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବା ଖବର ଶୁଣିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବେ ।" ଏହିପରି କଥା କହି, ବୟସ୍କମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅଙ୍ଗଦ, ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଅଶୁ ଝରାଇ, ଦର୍ଭା ଘାସ ଉପରେ ପଡି ରହିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଶୁ ଝରାଇଲେ ।