ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଂଶରେ, ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଖୋଜ ଚାଲିରଖିଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା, ଭୟାନକ ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍କଳିତ ଏବଂ ଅସୀମ ଅପାର ବରୁଣର ନିବାସ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ। ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ ଖୋଜୁଥିବା ସମୟରେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାପରେ, ଫୁଲେଫଳେ ଭରିଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ତଳେ ସେମାନେ ବସି, ଚିନ୍ତା ଓ ଆତଙ୍କରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଫୁଲ ଓ ଲତାରେ ଢାକିଯାଇଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏହି ବସନ୍ତ ଆସିଛି ବୋଲି ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଏବଂ ସମୟ ହାରାଇଯିବାର ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବୟସ୍କ ଓ ଗୁଣବତୀ ବାନରମାନେ ମଧୁର କଥା କହି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ମତି ନେଇ, ସିଂହ ଓ ବୃଷଭ ସମ ଅନ୍ଗ ଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା, ଧୀମାନ୍ ଓ ରାଜକୁମାର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ— "ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଥିଲୁ। ଏଠିରେ ଗୁହାରେ ରୁହିଥିବା ବାନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାସ ଶେଷ ହୋଇଗଲା—ସେମାନେ ଏହି କଥା କାହିଁକି ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି? ଆମେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲୁ, ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି—ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?" "ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱସ୍ୟ, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ପ୍ରତିଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୌର୍ୟ ଥିବା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ମୋ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଥିଲେ। ଏବେ ଯେଉଁମାନେ କାମ ସଫଳ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ ନ କରି କିଏ ଖୁସି ହେବି?" "ଏବେ ଯେତେବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କୁ ଉଚିତ ଏଠାରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ଵଭାବରେ କଠୋର ଏବଂ ରାଜଧିକାରରେ ଦୃଢ଼; ତେଣୁ ଆମେ ଅସଫଳ ହୋଇ ଫେରିଲେ, ସେ ଆମକୁ କ୍ଷମା କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ସୀତାଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ନେଇ ଫେରିପାରିବା ନାହିଁ, ସେ ମାତ୍ର ନିଃସଂସୟରେ ପାପ କରିବେ; ତେଣୁ ଆମକୁ ଆଜି ଏଠାରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।" "ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଧନ, ଘର ଛାଡ଼ି ଆସିଥିବା ଆମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଲେ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବେ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଅପମାନଜନକ ମୃତ୍ୟୁ ରୁ ଭଲ; ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିନାହାନ୍ତି। ରାମ, ନିର୍ଦୋଷ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ; ଏଇ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଥିବା ରାଜା ମୋର ଅପରାଧ ଦେଖି ନିଶ୍ଚିତ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବେ। ଏଠାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ମୁଁ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବି।" ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖଭରା କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବାନର ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—"ସୁଗ୍ରୀବ କଠୋର, ରାଘବ ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; ଯଦି କାମ ଅସଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ସମୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସୀତା ମିଳିଲେ ନାହିଁ, ଆମେ ଫେରିଲେ, ରାଘବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଆମେ ହତ୍ୟା ହେବା।" "ଅପରାଧୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାଲିକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛୁ। ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କିଛି ସୂତ୍ର ମିଳିଲେ ଭଲ, ନହେଲେ ଆମେ ଏଠାରୁ ଯମଲୋକକୁ ଯିବା।" ଏପରି ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେ କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ତାରା କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା ଚାଲିଲା; ଯଦି ଆପଣମାନେ ଚାହାନ୍ତି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରହିପାରିବା। ଏହା ମାୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁଷ୍କର, ଫୁଲ, ପାନୀୟ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାନରେ ପ୍ରଚୁର। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ର, ରାଘବ, କିମ୍ବା ବାନର ରାଜା ଠାରୁ ଆମକୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।" ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସୁମଧୁର ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନର ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ—"ଆମ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିନେ ଏକ ଯୋଜନା କରାଯାଉ ଏବଂ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଏହା କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟ କରିବା ଉଚିତ।" ତାରା, ତାରାମଣି ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏପରି କହିଥିବାବେଳେ, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ଛିନି ନିଆଯାଇଛି। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଧୀର୍ଘ ମତି ଓ ଚତୁର୍ବିଧ ଶକ୍ତି ସହିତ ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କ ପିତା ବାଲିଠାରୁ ଚୌଦ୍ଦ ଗୁଣା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ଅନୁଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତେଜ, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧିରେ ବୃହସ୍ପତି ସମ, ପ୍ରତାପରେ ବାଲି ସମ, ଏବଂ ତାରାଙ୍କ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ର ପ୍ରତି ନିରୀକ୍ଷଣ ପରି ଏକାଗ୍ର। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲାଗି ଶ୍ରମିତ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ହନୁମାନ୍ ଏବେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ଚାରି ପ୍ରକାର ନୀତିର ତୃତୀୟ ଉପାୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ସେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରି, ତିନି ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା କଠିନ କଥା କହି ଭୟଭୀତ କରିଲେ— "ତୁମେ ତାରାପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ତୁମର ପିତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ତୁମେ ବାନର ରାଜ୍ୟକୁ ତାଙ୍କ ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧାରଣ କରିପାରିବ। ବାନରମାନେ ସବୁବେଳେ ଚଞ୍ଚଳ ମନର; ତୁମେ ନ ଥିଲେ କେହି ତାଙ୍କ ପୁଅ-ଭାର୍ଯ୍ୟା ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବାକୁ ସେମାନେ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ—ଏହା ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି—ଯେପରି Jāmbavān, Nīla, ଏବଂ ମହାବଳୀ Suhotra ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ କିମ୍ବା ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳନ, ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଛାଡ଼ିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ବ୍ୟବହାରରେ ସେମାନେ ଛାଡ଼ିପାରିବ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଭାବେ, ବାନରମାନେ ଅସହାୟ ଓ ଆଶାହିନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେବାରେ ଏବଂ ନୀତି ଦେଖାଇବାରେ ଲାଗିଲେ।