ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ ଏଠାରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ହେଉଛି ବିଶାଳ ସାଗର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାସମୁଦ୍ର। ମକଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତମମାନେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ଏଭଳି କହି ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ଏହି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ତାପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଶ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅନ୍ନପଚାଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ମକଡ଼ମାନେ ଦେଖିଲେ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ଭଗବାନ ବରୁଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ସୀମାହୀନ, ଗର୍ଜନରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ। ମାୟାଙ୍କ ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗକୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ମାସ ସମୟ ଶେଷ ହେଲା। ଫୁଲେଫୁଲେ ଭରିଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ପାଦତଳରେ, ସେଇ ମହାପୁରୁଷ ମକଡ଼ମାନେ ବସି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବସନ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଓ ଲତାରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟରେ ଆକୁଳ ହେଲେ। ଏବଂ ଏହି ବସନ୍ତ ଆସିଗଲା ବୋଲି ଏକାଉଁଥିବା ସମୟ ହରାଇ ଦେଲେ, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଡହେଇ ପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ, ବୟସ୍କ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ମକଡ଼ମାନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ସଠିକ୍ ଅନୁମତି ନେଇ, ସିଂହ ଓ ବୃଷଭ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଚତୁର୍ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: "ମକଡ଼ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚାଲିଆସିଛୁ। ଗୁହାରେ ରହିଥିବା ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାସ ଶେଷ ହେଲା—କିଏ ଏହି କଥା ବୁଝୁନାହିଁ? ଆମେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଚାଲିଥିଲୁ—ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟ ଶେଷ। ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ତମେ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମାଲିକଙ୍କ ଉପକାରେ ନିରତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିମିତ୍ତ। ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂରମାନେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୋ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଚାଲିଆସିଛୁ, ପିତଳ ଆଖି ଧାରଣ କରିଥିବା ମକଡ଼ଙ୍କ ଉଦ୍ଦୀପନାରେ। ଏବେ, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ଥିର; ମକଡ଼ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ନ କରି, କିଏ ସୁଖୀ ହେବେ? ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଯେପରିକି ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା। ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ବଭାବରେ କଠୋର ଓ ନିଜ ଅଧିକାରରେ ଦୃଢ଼; ଆମେ ବିଫଳ ହେଇ ଫେରିଲେ, ସେ କେହିକୁ ମାଫ କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ସୀତାଙ୍କ ବାବଦରେ କିଛି ସୂଚନା ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ପାପ କରିବେ; ଏହି ଦିନ ଆମେ ଉପବାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଯିବା ଭଲ। ପୁଅ, ଜଣେ, ଧନ, ଘର ଛାଡ଼ି, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆମେ ଫେରିଲେ କ୍ଷତି କରିବେ। ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆମ ପାଇଁ ଅପମାନଜନକ ହତ୍ୟା ଠାରୁ ଭଲ; ମୋତେ ସୁଗ୍ରୀବ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିନାହାନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଛି, ଦୋଷହୀନ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା; ରାଜା, ଯେଉଁଥିରେ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଅଛି, ମୋ ଅପରାଧ ଦେଖିବେ ଏବଂ— ଦୃଢ଼ ଭାବରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶାସନରେ ମୋତେ ମାରିଦେବେ; ଆଉ ଏହି ଜୀବନରେ ଦୁଃଖୀ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଦେଖିବାର ମୋତେ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଏଠାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସାଗର ତୀରେ ମୁଁ ଉପବାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଆରମ୍ଭ କରିବି। ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମକଡ଼ମାନେ ଦୁଃଖରେ କଥା କହିଲେ। "ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ବଭାବରେ କଠୋର, ରାଘବ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଉପରେ ଆସକ୍ତ; କାର୍ଯ୍ୟ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ସମୟ ଆସିଲେ— ଯଦି ବୈଦେହୀ ମିଳିନାହିଁ ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଫେରିଲୁ, ରାଘବଙ୍କୁ ସୁଖୀ କରିବା ଆଶାରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆମେକୁ ମାରିଦେବେ। ଅପରାଧୀମାନେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆମେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ, ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛୁ। ଏଠାରେ ଏକାଉଁଥିବା ସୀତାକୁ ଖୋଜିବା କିମ୍ବା କିଛି ସୂଚନା ମିଳିଲେ, ନାହିଁ ହେଲେ, ସେ ଶୂରକୁ ଯିବା; ନାହିଁ ହେଲେ, ଯମଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯିବା।" ଭୟରେ ଆକୁଳ ମକଡ଼ମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାରା କହିଲେ: "ବସ୍, ଆତ୍ମନିରାଶା ଆଉ ନୁହେଁ! ତମେ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରହିବା।" "ଏହି ସ୍ଥାନ ମାୟାରେ ତିଆରି, ଏହା ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ଫୁଲ, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନରେ ପ୍ରଚୁର; ଏଠାରେ ଆମେ ଭୟରେ ନାହିଁ, ନା ବ୍ରହ୍ମା, ନା ରାଘବ, ନା ମକଡ଼ରାଜା ପ୍ରତି।" ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ମନୋରଞ୍ଜକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ: "ଏହି ଦିନ ଏକ ଯୋଜନା କରାଯାଉ, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବା, ଏବଂ ଦିରଘିତା ବିନା ପ୍ରୟୋଗ କରିବା।" ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ। ତାରା, ତାରାଙ୍କ ପୁଅ ଭଳି ଚମକ ଧାରଣ କରି, ଏଭଳି କଥା କହିଲାବେଳେ, ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିୟୋଗ ହୋଇଛି। ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ, ଭାଲିଙ୍କ ପୁଅ ଅଙ୍ଗଦ, ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ ବୁଦ୍ଧି, ଚାରି ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ, ଭାଲିଠାରୁ ଚୌଦ ଗୁଣ ଅଧିକ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ତେଜ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲା, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଥିବା ଚାନ୍ଦ ଭଳି। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ବୁଦ୍ଧି, ବାପାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରତାପ, ତାରାଙ୍କ ଉପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଏକାଗ୍ର। ମାଲିକଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହନୁମାନ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମ୍ପ୍ରତି ଚତୁର୍ ଉପାୟର ତୃତୀୟ ଉପାୟ ବିବେଚନା କରି, ନିଜ ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ମକଡ଼ମାନେକୁ ବିଭାଜିତ କଲେ। ସମସ୍ତେ ବିଭାଜିତ ହେଇଯିବା ପରେ, ହନୁମାନ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ କିଛି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଧମକ ଦେଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଭୟରେ ଭରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ କଥା କହିଲେ। "ତାରାଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଦେଉଁଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁମ ଦେଉଁଠାରୁ ରାଜ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧାରଣ କରିପାରିବ।" "ମକଡ଼ମାନେ ସଦା ଚଞ୍ଚଳ ମନ; ତୁମ ବିନା, କେହି ନିଜ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଇ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।