ଏହିଭଳି, ଆମେ ଚାରିପାଖ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ଦେଖିଲୁ, ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଲତା-ଗଛରେ ଲୁଚିଥିବା, ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଛି। ସେଠାରୁ ଜଳରେ ଭିଜା ପାଖ ଥିବା ହଂସମାନେ, ସାଥିରେ କୁହୁଡି ଓ ବକମାନେ, ତାଙ୍କର ପାଖରେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରୁଥିଲେ। ମୁଁ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲି: "ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିରାପଦ," କାରଣ ସମସ୍ତେ ଏହି ମତରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ତା’ପରେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ, ଏବଂ ଏକାଉଁ ହୋଇ ହାତ ଧରି ଗଭୀର ଭିତରକୁ ଯାଇଲୁ। ହଠାତ୍ ଏହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ; ଏହି କାମ ପାଇଁ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୁଖାରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ଆପଣ ଆତିଥ୍ୟ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଆମକୁ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦେଇଛନ୍ତି। ଭୁଖରେ ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଭୋଜନ କରିଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଛୁ। ଏବେ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିକୃତି ପାଇଁ, ବାନରମାନେ କଣ କରିପାରିବେ କହନ୍ତୁ; ବାନରମାନେ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମରେ ବଞ୍ଚୁଛି, ଏଠାରେ ମୋର କାହା ସହିତ କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଶୁଭ ଓ ଧାର୍ମିକ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ପରେ, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏ ଧାର୍ମିକେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।" "ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ଏବେ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମେ ଏହି ଗୁହାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।" "ସେହିପାଇଁ, ଆପଣ ଆମକୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛୁ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରାଣ ସଂକଟରେ ପଡ଼ିଛି।" "ଏହି ଭୟଭୀତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଡରୁଛନ୍ତି, ଆପଣ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଧାର୍ମିକେ, ଆମ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।" "ଏଠାରେ ରହିଥିବା ଆମେ ଏହି କାମ କରିପାରିନାହିଁ।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତା ସଂୟମିତ ତପସ୍ୱିନୀ କହିଲେ: "ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତପୋବଳ ଓ ନିୟମ ଶକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଜୀବନ୍ତ ରହି ବାହାରିପାରିବା ଅତି କଠିନ।" "ମୁଁ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ବାହାରେ ନେଇଯିବି; ତେଣୁ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଆଖି ବନ୍ଦ କର।" "ଖୋଲିଥିବା ଆଖି ସହିତ ବାହାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ;" ସେଠି ସମସ୍ତେ ନିଜ ନରମ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଆଖି ଢାକିଲେ। ବାହାରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦିତ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଶୀଘ୍ର ବନ୍ଦ କଲେ; ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ମୁଁ ଓ ମୁଁ ମୁଁ କରି ମୁହଁ ଢାକିଲେ। କେବଳ ଏକ ତାରା ଝପକାର ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୁହାରୁ ବାହାରେ ନେଲେ; ତାପରେ ସେ ଧାର୍ମିକ ତପସ୍ୱିନୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏଠାରେ ଦେଖ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ ମହିମାମୟ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅଛି।" "ଏଠାରେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ ଏବଂ ଏହି ମହାସାଗର; ଏବେ ତୁମେମାନେ, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ, ବିଦାୟ ନିଅ; ମୁଁ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବି।" ଏହିପରି କହି, ମହାନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ପୁଣି ସେଇ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରେ ତୁମେ ଶୁଣ, ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତିରିପନ୍ଥ ସର୍ଗ। ତାପରେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର, ଯାହା ହେଉଛି ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ସୀମାହୀନ, ଗର୍ଜନରେ କମ୍ପିତ ଓ ଭୟାନକ ତରଙ୍ଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ। ମାୟାଙ୍କ ମାୟାବଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପର୍ବତକୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାସ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ବସି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ପୁଣି, ତାଳ ଫୁଲ ଓ ଶତଶଖ ଲତା ଢାକିଥିବା ବସନ୍ତ ଋତୁର ଗଛ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଏକାଉଁ ହୋଇ, ବସନ୍ତ ଆସିଛି ବୋଲି ସୂଚନା ଦେଇ, ସେମାନେ ସମୟ ହାରାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ମାଟି ଉପରେ ଢେହି ପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ, ବଡ଼ ଓ ଗୁଣୀ ବାନରମାନେଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ତାଙ୍କର ସମ୍ମତି ନେଇ, ସିଂହ ଓ ବୃଷଭ ସମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ: "ବାନରରାଜଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲୁ; ଗୁହାରେ ରହିଥିବା ବାନରମାନେ ପାଇଁ ମାସ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି—ସେମାନେ କାହିଁକି ଏହି କଥା ବୁଝୁନାହାନ୍ତି?" "ଆମେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲୁ, ସେଉଁଠାରେ ସମୟ ଅତିକ୍ରମ ହୋଇଗଲା—ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?" "ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ନୀତି ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମାଲିକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୋଜିତ।" "ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ବାନରମାନେ ମୋ ଅଗ୍ରଗାମୀ ହୋଇ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ, କପିରାଜଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ।" "ଏବେ ଯେଉଁମାନେଙ୍କର କାମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇବେ; କପିରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ପୂରଣ ନ କରି କିଏ ସୁଖୀ ହେବେ?" "ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନେ ଉପବାସ ରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରିବା ଉଚିତ।" "ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ୱଭାବରେ କଠୋର ଓ ଶାସନରେ ଦୃଢ଼; ଆମେ ଅସଫଳ ହୋଇ ଫେରିଲେ ସେ କେହିକୁ ମାଫ କରିବେ ନାହିଁ।" "ଯଦି ସୀତାଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ମିଳିଲାନାହିଁ, ସେ କେବଳ ପାପ କରିବେ; ତେଣୁ ଆମେ ଆଜି ଏଠିଏ ଉପବାସ ରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ପୁଅ, ଜନାନୀ, ଧନ, ଘର ଛାଡ଼ି, ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ ଆମକୁ କ୍ଷତି କରିବେ ଯଦି ଆମେ ଏଠାରୁ ଫେରିଯିବା।" "ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଆମ ପାଇଁ ଅପମାନଜନକ ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ଭଲ; ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରିନାହିଁ।" ଏହିପରି ମହାନ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଭୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଉଁ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ଓ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ବସି ଅନ୍ତିମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।