ଏହି ମହାବନରେ ପୂର୍ବେ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଦାନବ ବସୁଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି, ଉଶନାସଙ୍କ ବଂଶଜମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଇବା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ । ସେ ଏଠାରେ ଅନେକ ସମୟ ଶୁଭ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଦାନବ ହେମା ନାମକ ଏକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ପରେ ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ, ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ମାରି ହତ୍ୟା କରିଦେଲେ । ଏହି ଉତ୍ତମ ବନକୁ ବ୍ରହ୍ମା ହେମାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଏଠାରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁନାର ମହଲ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ମୁଁ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ଏହି ହେମା ମୋର ମାଆ । ମହାବନରେ ମୁଁ ହେମାଙ୍କ ମହଲକୁ ରକ୍ଷା କରେ । ହେମା ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ । ସେ ମୋତେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ମହଲକୁ ରକ୍ଷା କରେ । ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠୁ ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଛ ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛ ? ମୁଁ ତୁମେମାନେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଚୟନ କରିଛ, ସେଥିରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ । ପ୍ରଥମେ ଶୁଦ୍ଧ ମୂଳ ଫଳ ଭୋଜନ କର, ପାଣି ପିଅ, ତାପରେ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ । ଏପରେ ମହାନ ବାନର ନାୟକମାନେ ଅଳ୍ପ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ସେମାନଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟି କଥାରେ ପଚାରିଲେ, "ବନରମାନେ, ତୁମେ ଯଦି ଫଳ ଭୋଜନ କରି କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରିଛ, ଏବଂ ମୋତେ ଶୁଣିବାକୁ ଯଦି ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କର, ତେବେ ତୁମେମାନଙ୍କ କଥା ମୋତେ କହ ।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସତ୍ୟ ଓ ସରଳ ଭାବେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, "ଜଗତ୍ର ରାଜା, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଯେଉଁଠି ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସହ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଚୋରି କରି ନେଇଯାଇଛି । ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ସୁଗ୍ରୀବ, ଏକ ବନର ରାଜା, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ । ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ୍ୟ ବନରମାନେ ସହିତ ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆସିଛୁ, ଯାହା ଯମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ।" "ସମସ୍ତେ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି—ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଓ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଓ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦିଗ ଓ ଅରଣ୍ୟ ତଳାଶ କରି, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଜି, ଭୟ ଓ ଭୂଖରେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲୁ । ଆମେ ମୁଣ୍ଡ ନମ୍ର କରି, ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଯାଇ, ଏଠାରୁ କିପରି ବାହାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିଥିଲୁ ।" "ତାପରେ ଆମେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲୁ, ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ଲତା ଓ ଗଛରେ ଢାକା, ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିଲା । ସେଠାରୁ ପାଣି ଭିଜା ଡାଣ୍ଡା ବିଶିଷ୍ଟ ହଂସ, କଦଳୀ ଓ ମାଦାନା ଚିଲିଲା, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଲାଗିଥିଲା । ମୁଁ ବନରମାନେଂକୁ କହିଲି—ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିବା ନିରାପଦ, ସମସ୍ତେ ଏହି ମତ ଦେଲେ ।" "ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରତି ସମର୍ପିତ ହୋଇ ସେଠି ପ୍ରବେଶ କଲୁ, ଏବଂ ଏକାଠି ହାତ ଧରି ଗଭୀର ଗୁହାରେ ନମିଲୁ । ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ପହଞ୍ଚିଗଲୁ । ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏଠି ଆସିଛୁ ।" "ଏବେ ଆମେ ଭୟ ଓ ଭୂଖରେ ଦୁଃଖିତ, ତୁମେ ଆମକୁ ଅତିଥି ସତ୍କାର ଅନୁସାରେ ମୂଳ ଫଳ ଦେଇଛ । ଆମେ ଭୂଖରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ଥିଲୁ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ରକ୍ଷିତ ହେଲୁ । ଏବେ ଆମେ କ'ଣ କରିପାରିବା, କ'ଣ ତୁମ ଉପକାର କରିପାରିବା, ସେଥିରେ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅ ।" ଏପରେ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରମାନେଂକୁ ଦେଖି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ । ମୋର କୌଣସି ଚାହିଦା ନାହିଁ, ମୁଁ ମୋର ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ରହେ ।" ଏପରେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ । ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଆମର ସମୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି । ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ବାହାର କର । ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଆମେ ଏଉଁଠି ଅଧୂରା କାର୍ଯ୍ୟ ରଖିଛୁ ।" ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା କହିଲେ, "ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବାହାରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମେମାନେଂକୁ ବାହାର କରିପାରିବି । ସମସ୍ତେ ଆଖି ବନ୍ଦ କର । ଖୋଲି ଆଖି ରଖି ବାହାରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।" ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ନିଜ ହାତରେ ନଜୁକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଇ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ । ସମସ୍ତେ ଚାଲିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆଖି ଓ ମୁଁ ଢାକି ନେଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ତାଙ୍କୁ ଗୁହାରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ । ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଏଠା ଅଲଙ୍କୃତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ଏଠା ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ ଏବଂ ଏହି ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର । ହେ ବନରମାନେ, ତୁମେ ଏବେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ କର । ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଛି ।" ଏହିପରି କହି, ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ପୁନି ସେଇ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।