ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁହା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ କାଞ୍ଚା ଭାଣ୍ଡାର ଏକ ଭାରି ଭାରି ଢେର । ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ରଖାଯାଇଥିଲା । ସେମାନେ ଆଉ ଦେଖିଲେ ଦାମ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ଯାନ, ମଧୁର ମଧୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ପୋଶାକ ର ଏକ ଏକ ସଂଗ୍ରହ । ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କମ୍ବଳ ଓ ପଶୁଚର୍ମ ଏଠାଏଠି ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା । ସେମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଏହି ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ତେଜସ୍ୱୀ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଢେର ଦେଖିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବାନରମାନେ ଏକ ନିକଟରେ ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବାକ ପଟା ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ନିୟମିତ ଆହାର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପୋଜ୍ଵଳା ପ୍ରଭା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଅବାକ ହୋଇ ଥିଲେ ଓ ଏଠିଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମହିଳେ, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର? ଏତେ ଧନ ଓ ଏହି ମହାଲ କାହାର?" ହନୁମାନ୍ ପୁନି ହସ୍ତ ଯୋଡି କହିଲେ, "ମାତା, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ନିବାସ କାହାର? ଏହି ଧନ ଓ ମଣିମାଳା କାହାର? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ହନୁମାନ୍ ତା ତପୋବଳିନୀ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ । ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମୋହିତ କରିଥିବା ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ କହିଲେ, "ମାତା, ଆମେ ଏଠି ଅନ୍ଧକାର ଭିତରେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଆସିଗଲୁ, ଖିଦା, ପିପାସା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିଶୟ ଦୁଃଖିତ । ଏହି ଭୂମିର ଏକ ବିଶାଳ ଚିହ୍ନ ମାର୍ଗରେ ଆମେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଏଠିରେ ଏତେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଦେଖି ଆମେ ଅସ୍ଥିର, ଭ୍ରମିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଛୁ । ଏହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜ୍ୟ, ମୂଳ ଫଳ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମହଳ ଓ ରୌପ୍ୟ ଘର ଏହି ସମସ୍ତ କାହାର? ରତ୍ନ ଜାଳି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଜାଲିର ଜନାଲା ଥିବା ଏହି ଘର ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଗଛ ଦ୍ୱାରା ବିବୃତ । କାହାର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜାମ୍ବୁନଦ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଗଛ ଏଠି ଉତ୍ପନ୍ନ? ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ନେଳୁପ ଏଠି ପାଣିରେ କିପରି ଫୁଟିଛି? ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମାଛ ଓ କଚ୍ଛପ ଏଠି କିପରି ଥିବାକୁ ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ତପୋବଳର ଫଳ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ଶକ୍ତିର ଫଳ? ଆମେ କିଛି ଜାଣୁ ନାହିଁ, ଦୟାକରି ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ ।" ତାହାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ତପସ୍ୱିନୀ ମହିଳା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ଏଠାରେ ମାୟା ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଥିଲେ । ସେ ଦାନବଗୁଡ଼ିକର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ମାତା ଥିଲେ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ । ସେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାୟାବଳରେ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ସେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମହଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସେ ଉଶନାସଙ୍କ ବଂଶର ସମସ୍ତ ଧନର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ । ପରେ ସେ ଏଠି ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଅପ୍ସରା ହେମାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମହାବଳ ଦାନବ ମାୟାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଓ ମହଳ ହେମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ । ମୁଁ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ହେମା ମୋ ମାତା । ମୁଁ ଏହି ମହଳ ରକ୍ଷା କରେ, ହେମା ମୋର ପ୍ରିୟ ସଖୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ । ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁଁ ଏହି ମହଳ ରକ୍ଷା କରୁଛି । ଏବେ ଆପଣମାନେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏହି ଅଗ୍ରହାର ଅଭିଗମ କରିଛନ୍ତି, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ । ଏତେ ଅସୁବିଧାଜନକ ଅଞ୍ଚଳକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଲେ? ଏଠାରେ ମୂଳ ଫଳ ଭୋଜନ କରି, ପାଣି ପିଇ, ଆପଣମାନେ ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା କହନ୍ତୁ ।" ବାନରମାନେ ମୂଳ ଫଳ ଭୋଜନ କରି କ୍ଲାନ୍ତି ହରିଥିଲେ । ତପସ୍ୱିନୀ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ନମ୍ରତାର ସହିତ ପଚାରିଲେ, "ଯଦି ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ମନେ କରନ୍ତି, ଆପଣମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଗଳ୍ପ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।" ତାଁକୁ ଶୁଣି ହନୁମାନ୍ ସତ୍ୟ ଓ ସରଳ ଭାବେ କହିଲେ, "ମହାନ ରାମ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମ, ସମସ୍ତ ଭୂମଣ୍ଡଳର ରାଜା, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ପତ୍ନୀ ସୀତା ଥିଲେ । ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଚୁରି କରିନେଇଛି । ରାମଙ୍କ ମିତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା, ଆମକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି । ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେ ସହିତ ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆସିଛୁ, ଯାହା ଯମ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର । ଆମକୁ ଆଦେଶ ମିଳିଛି—'ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରାବଣ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜ ।' ଆମେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଜିଛୁ, କିନ୍ତୁ ଖିଦା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଗଛ ତଳେ ବସିଥିଲୁ । ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ଉପାୟ ନାପାଇ, ଏଠି ଅନ୍ଧକାର ଗୁହା ଦେଖିଲୁ, ଯାହା ଲତା ଓ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ।" ଏହିପରି ଭାବରେ ହନୁମାନ୍ ଏବଂ ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସଂକଟ ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ଆଶା କରି ।