ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବନରାଜୀମାନେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସୁନାର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛି । ଶାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳା ଓ ଧବ ଗଛର ମଧ୍ୟରେ ଚମ୍ପକ ଓ ନାଗ ଗଛ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକର ଗଛ, ସୁନା ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛି । ଏହି ଗଛମାନେ ସୁନାର ଅଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ ଲତାରେ ଆବୃତ, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ବେରିଲ୍ ରତ୍ନର ମଞ୍ଚ ଉପରେ ଏହି ଗଛମାନେ ରହିଛି । ସେଠି ସୁନାର ଗଛ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଚାରିପାଖରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଥିଲେ । ବଡ଼ ସୁନାର ଗଛମାନେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ମାଛ ଓ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ସେଠି ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତର ନିର୍ମିତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମସରୋବର, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ । ସୁନାର ଜାଲି ଓ ମୁକ୍ତାର ଜାଲରେ ଢାକା ଝରଖି, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ତଳ, ବେରିଲ ରତ୍ନର ଶୋଭା ରହିଥିଲା । ସମସ୍ତଦିଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୃହ, କୋରାଲ୍ ଓ ରତ୍ନ ସଦୃଶ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରା ଗଛ ଦେଖିଲେ । ସେଠି ସୁନାର ମୌମାଛି, ମଧୁ ଓ ରତ୍ନ-ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ଥିଲା । ଚାରିପାଖରେ ଧାତୁ ମାନେ—ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, କଂସ୍ୟର ଭାଣ୍ଡ ରାଶି ଦେଖାଯାଉଥିଲା । ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ, ଚନ୍ଦନ, ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା । ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନ, ମଧୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ରାଶି ଦେଖିଲେ । ରଙ୍ଗିନ କମ୍ବଳ ଓ ପଶୁଚର୍ମ ଏଠାଉଠା ରଖାଯାଇଥିଲା, ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହାରେ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ରାଶି ଦେଖିଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବନରାଜୀମାନେ ଏକ ଅତି ତ୍ୟାଗଶୀଳା ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ କିଛି ଦୂରେ ଅପରିଚିତ ଭାବେ ଚାମର ଚିର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ଥିଲେ । ମଂକ୍ଷମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ଥମିଗଲେ । ତାହାପରେ ହନୁମାନ୍ ନମ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମାତା, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର? ଏହି ରତ୍ନ ଓ ସମ୍ପଦ କାହାର?" ହନୁମାନ୍ ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଦେହ ନେଇ, ବଢ଼ିଆ ଭାବେ ନମସ୍କାର କରି, ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମାତା, ଆପଣ ଆଉ ଏହି ଗୁହା କାହାର, ଏହି ଗୁହା ଏବଂ ଏହି ରତ୍ନ କାହାର? ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ ।" ତାପରେ ଏହି ତ୍ୟାଗଶୀଳା ନାରୀ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ସେ କହିଲେ, "ବନରାଜିମାନେ, ଆମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଖୁଦା, ତିର୍ଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅତିଶୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛୁ । ଏହି ବିଶାଳ ଭୂମିର ଗଭୀର ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ । ଏଠାରେ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆମେ ଭୟ ଓ ଅବାକ୍ ହୋଇଗଲୁ । ଏହି ସୁନାର ଗଛ, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କାହାର? ଏହି ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଫଳ, ସୁନା ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଚାନ୍ଦି ଗୃହ କାହାର? ସୁନାର ଝରଖି, ରତ୍ନର ଜାଲି, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରା ଗଛମାନେ, ଏହି ସବୁ କାହାର ସୂତ୍ରେ ଉତ୍ପନ୍ନ? ଏହି ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁନାର ଗଛ, ସୁନାର ପଦ୍ମ ଏଠି କିପରି ହେଲା? ସୁନାର ମାଛ ଓ କଛୁଆ କିପରି ଏଠି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ତପୋବଳର ଫଳ କି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ଶକ୍ତିର ଫଳ?" "ଆମେ ଜଣାନାହିଁ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ," ଏମିତି ହନୁମାନ୍ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ । ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗଶୀଳା ନାରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ବନରାଜିମାନେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠି ମହା ମାୟାବୀ ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀ ମାୟା ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ । ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୁନାର ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କର ମାୟାବଳରେ ବିନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପରି ଦକ୍ଷ ଥିଲେ । ସେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସୁନାର ମହାମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି । ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଉଶନସ୍ୟ ବଂଶର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦୌଲତ ପାଇବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିଲା । ସେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅରଣ୍ୟରେ କିଛି ଦିନ ଶୁଭ ଭାବେ ବାସ କଲେ । ପରେ ସେ ଅପ୍ସରା ହେମାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଲେ । କିନ୍ତୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ । ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଓ ସୁନାର ମହଲ୍ ହେମାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଓ ସୁନାର ମହଲ୍ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି । ମୁଁ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କନ୍ୟା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା, ହେମା ମୋର ମାତୃସ୍ମାନ । ବନରାଜିମାନେ, ମୁଁ ଏହି ହେମାଙ୍କ ମହଲ୍ ରକ୍ଷା କରେ । ହେମା ମୋର ବନ୍ଧୁ, ନୃତ୍ୟ-ଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ । ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ମୁଁ ଏହି ମହାମନ୍ଦିର ରକ୍ଷା କରୁଛି । ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମେ କେମିତି ପ୍ରବେଶ କଲ, କାହା ପାଇଁ ଏଠିକୁ ଆସିଛ? ଖାଦ୍ୟ-ପାନ କରି ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲେ, ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ ।" ଏହିପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗଶୀଳା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ମଙ୍କ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ବସାଇଦେଲେ । ସମସ୍ତେ ଫଳ ଖାଇ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲାବେଳେ, ସେ କହିଲେ, "ବନରାଜିମାନେ, ତୁମେ ଯଦି ଖାଇ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଛ, ଏବଂ ମୋତେ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କର, ତୁମର କଥା ମୋତେ କହ ।" ଏପରି ଭାବେ ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟର କଥା ଅବିରତ ଚଳିଥିଲା ।