ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ବିଫଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବନରାଜୀମାନେ ଏକ ଗୁହାର ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଖିଲେ—ସେଠାରୁ ହଂସ, କ୍ରଞ୍ଚ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜି ଏଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଜଳ ଅଛି—କିମ୍ବା ଏକ କୂଆ, କିମ୍ବା ହେତେ ପୋଖରୀ ଅଛି। ଗୁହାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାରରେ ଘନ ଓ ହରିତ ଗଛ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ନଥିଲା, ଦେଖି ବନରାଜୀମାନଙ୍କ ଲୋମ ଖଡ଼ିଯାଇଲା। ଏଠାରେ ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜନ୍ତୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଗଲେ। ବନରାଜୀମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି କାମ କରୁନଥିଲା। ତଥାପି, ବନରାଜୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଝଟିକି ଝଟିକି ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚିରିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଗୁହାଭିତରକୁ ଯାଇଲେ। ଏଭଳି ଯିବା କ୍ରମରେ ସେମାନେ ଏକ ଅତି ଆଲୋକମୟ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ ଥିଲା। ଭୟଙ୍କର ଏହି ଗୁହାର ମଧ୍ୟରେ ଘନ ଗଛ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ ଏକାଅପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲିଗଲେ, କ୍ଲାନ୍ତ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଓ ମୁହଁ ଉତ୍ସନ୍ନ ହୋଇ ପାଣି ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାରେ ଅନେକ ସମୟ ଧରି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ଓ ମୁହଁ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ଏହି ଭାବେ ଆଶାହୀନ ହୋଇ, ବନରାଜୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ଏକ ମୃଦୁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ସେମାନେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ଯାହା ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା—ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳ ଓ ଧବ ଗଛ ଦେଖିଲେ। ଚମ୍ପକ, ନାଗ ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ନବପଲ୍ଲବ ଦେଖିଲେ। ସେଉଁଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଲଙ୍କାର ଥିବା ଲତାମାଳା ଗଛର ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, କିଶୋର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣିର ମଞ୍ଚ ଥିଲା। ଆକୃତିରେ ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଗଛ, ନୀଳ ପଦ୍ମ ଓ ଚାରିପାଖରେ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଉଠିଥିବା, ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଛ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଥିଲା। ସେଠି ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତର୍ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜଳରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୀଳପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମହଳ ଓ ରୌପ୍ୟ ମହଳ ଦେଖିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଳିର ଜାଲ ଓ ମୁକ୍ତାମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଜନାଳା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୌପ୍ୟ ମଞ୍ଚ, ବୈଦୂର୍ୟ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୃହ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଓ ଫଳ ଲଗିଥିବା ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣିର ଦ୍ୱାରା ଅନୁପମ ଶୋଭା ଦେଖିଲେ। ସେଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ମଧୁ ଚାରିପାଖେ, ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ଦେଖିଲେ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ କଂସ୍ୟ ପାତ୍ରର ଏକାଧିକ ଢେର ଥିଲା। ଦିବ୍ୟ ଅଗୁରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ମଜୁତ ଥିଲା। ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନ, ମଧୁର ମଧୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଏଠି ଦେଖିଲେ। ରଙ୍ଗିନ କମ୍ବଳ ଓ ପଶୁଚର୍ମ ଏଠିଅଠି ପଡ଼ିଥିଲା, ଅଗ୍ନିପରି ଚମକୁଥିଲା। ସେମାନେ ଏଠାଠି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଢେର ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ସେମାନେ କିଛି ଦୂରେ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବାର୍କ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ନିୟମିତ ଆହାର କରୁଥିଲେ, ତେଜରେ ଜ୍ୱାଳାମୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବନରାଜୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତେବେ ହନୁମାନ୍ ସେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର?" ହନୁମାନ୍, ପର୍ବତ ସମାନ ଦେହୀ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାୟ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗାଇ ପ୍ରଣାମ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମହିଳା ତପସ୍ୱିନୀ, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଗୃହ ଓ ଗୁହା କାହାର? ଏହି ମଣି ଓ ଅଳଙ୍କାର କାହାର? ଆମକୁ କୃପାକରି କୁହନ୍ତୁ।" ଏହିପରେ ହନୁମାନ୍ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହିଲେ: "ଆମେ ଏହି ଗୁହାକୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଅନ୍ଧକାର, କ୍ଲାନ୍ତି, ତୃଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ଅକ୍ଷୀଣ। ଏହି ଭୂମିର ଏକ ବଡ଼ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଓ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖିଛୁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି ଆମେ ଅସ୍ଥିର, ଭ୍ରମିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ। ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା, କାହାର? ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମହଳ ଓ ରୌପ୍ୟ ଗୃହ କାହାର? ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜନାଳା, ମଣି ଜାଳି, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ଗଛ କାହାର ଶକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ? ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାମ୍ବୁନଦ ଗଛ ଓ ନୀଳ ଜଳରେ ଉଗୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ କାହାର କୃତି? ଏଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଛ ଓ କଛୁଆ କିପରି? ଏହି ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଫଳ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ତପୋବଳର ଫଳ? ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ, ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କୁହନ୍ତୁ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ତପସ୍ୱିନୀ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ବନରାଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାୟାବୀ ମହାପୁରୁଷ 'ମାୟା' ନାମକ ଥିଲେ। ସେଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପୂର୍ବେ, ସେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପରି ଶିଳ୍ପୀ ଥିଲେ। ସେଁଠି ସେ ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିବ୍ୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳ ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି।