ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ ବିଶାରଦ ଏହି ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜିଛୁ। ଏତେ ଖୋଜିବା ପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ହୋଇପଡ଼ିଛୁ, କିନ୍ତୁ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁନି। ଏହି ଗୁହାରୁ ହଂସ, କୂଞ୍ଜ, ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି।” ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜି ଏଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାରେ କୌଣସି ଜଳାଶୟ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ଅଛି। ଗୁହାର ମୁହଁରେ ଘନ ଓ ହରିତ ଗଛମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଏଭଳି କଥା ହେବା ପରେ ସମସ୍ତେ ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ବିନା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସେମାନଙ୍କର ଲୋମ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା। ସେଠାରେ ସେମାନେ ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ବାଘ ସମାନ ବଳଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି କାମ କଲା ନାହିଁ। ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବାୟୁ ପରି ଚଳିଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ରତାରେ ଗୁହାକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଘନ ଗଛରେ ଆବୃତ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂର ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କରି ଚଲିଲେ, ତେବେ ସେମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ, ପିଆସା, ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଜଳ ଖୋଜୁଥିଲେ। ଏହି ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ବହୁ ସମୟ ଧରି ଚାଲିଲେ, ଏବଂ ଶରୀର ଶିଥିଳ ଓ ମୁହଁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା। ଏମିତି ଅଶା ହୋଇଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ଏବଂ ମୃଦୁ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଆଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ: ସାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳ, ଧବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛ। ଚମ୍ପକ, ନାଗ ଓ ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ଓ ଲାଲ ମଞ୍ଜରୀରେ ଶୋଭିତ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଲତାମାଳା ଏବଂ ବୈଡୂର୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଗଛମାନେ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରୂପୀ ଗଛ, ନୀଳ ମଣି ରଙ୍ଗର କମଳ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘିରିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ମାଛ ଓ ବଡ଼ କମଳ ଦେଖାଯାଉଛି। ସେଠାରେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କମଳ ପୋଖରୀ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ରଜତ ମହଲ ଦେଖିଲେ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଜାଳି ଓ ମୁକ୍ତା ଜାଳର ଜାଲି ଥିବା ବିନ୍ଦୁକା ଘର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଓ ରଜତ ତଳ ଏବଂ ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ଶୋଭିତ। ସେଠାରେ ବାନରମାନେ ସବୁଦିଗରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଘର, ଫୁଲ ଏବଂ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣିର ଦେଖାଯାଉଛି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ମଧୁ ଚାରିପାଖରେ, ମଣି ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ ଅଛି। ସେମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଏବଂ ବିଶାଳ ପାତ୍ରର ଢେର—ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ କଂସ୍ୟର—ଦେଖିଲେ। ଦିବ୍ୟ ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ, ସୁଧା ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ରଖାଯାଇଛି। ମୂଲ୍ୟବାନ ଯାନ, ମଧୁ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖାଯାଉଛି। ରଙ୍ଗିନ କମ୍ବଳ, ମୃଗଚର୍ମ ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭାରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଢେର ଏଠାରେ-ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି। ଏହି ଶୋଭାମୟ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜୁଥିବା ସମୟରେ, ବୀର ବାନରମାନେ ଏକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦୂରେ ଅଟୁଟା କୋଉ ଛାଲ ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେ ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ, ନିୟମିତ ଆହାର କରୁଥିବା, ତେଜସ୍ୱିନୀ ଏବଂ ତପୋଜ୍ୱଳା। ବାନରମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ହୋଇ ଥମ୍ବି ରହିଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ସେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଆପଣ କିଏ? ଏହି ଗୁହା କାହାର? ଏହି ଧନ-ଧାନ୍ୟ କାହାର?” ପରେ, ପର୍ବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍, ବୟସ୍କ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ମାତା, ଆପଣ କିଏ? ଏହି ନିବାସ ଓ ଗୁହା କାହାର? ଏହି ରତ୍ନ ଓ ଧନ କାହାର? ଦୟାକରି ଆମକୁ ସଠିକ୍ କଥା କହନ୍ତୁ।” ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାବନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମାତା, ଆମେ ଏହି ଅନ୍ଧକାର ଗୁହାରେ ହଠାତ୍ ପ୍ରବେଶ କରିଛୁ, ଖାଲି ହାତ, ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ପିଆସା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଅତିବ୍ୟସ୍ତ। ଏହି ଭୂମିର ଏକ ବଡ଼ ମୁହଁରୁ ଆମେ ଭିତରକୁ ଆସିଛୁ, ଏବଂ ଏତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛୁ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଆମେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଗଛ କାହାର? ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ, ମୂଳ-ଫଳ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମହଲ, ରଜତ ଦୱିପ—ଏସବୁ କାହାର? ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଜାଲି ଓ ରତ୍ନ ଜାଳର ଘର, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଗନ୍ଧ ଗଛ ଦେଖିଲୁ। ଏହି ଜାମ୍ବୁନଦ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣର ଗଛ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କମଳ କିଏର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ? ଏଠାରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମାଛ ଏବଂ କଚ୍ଛପ କିପରି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହା ଆପଣଙ୍କର ତପୋବଳ ଫଳ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାର ଶକ୍ତି? ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ, ଦୟାକରି ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତପସ୍ୱିନୀ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂର୍ବକାଳରେ ମାୟା ନାମକ ଏକ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମାୟାବୀ ଅସୁର ଥିଲେ। ସେ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ମାତା ଭାବେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟ ତିଆରି କରିଥିଲେ।