ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବାନରମାନେ ଲୋଧ୍ର ଗଛ ପ୍ରମାଣ ତଥା ସାତ ପତ୍ର ଥିବା ଗଛର ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ପରିଶ୍ରମିତ ହୋଇ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରାଣୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମହାପାହାଡ଼ଟି ଅନେକ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଦେଖି ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଚଢ଼ିଲେ। ପରେ, ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରି, ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ଏକ ଗଛର ତଳେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହି ବିଶ୍ରାମ ପରେ କ୍ଳାନ୍ତି କିଛି ହ୍ରାସ ପାଇଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁଣି ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବାନରମାନେ ଉତ୍ତମ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି ଗୌରବମୟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିଲେ। ସେଠାରେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ଗୁହା, ତଥା ବଡ଼ ବଡ଼ ଝରଣା ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ରହିବା ସମୟ ବିତିଗଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ବିଶାଳ ଓ ଗୁହା-ଜଙ୍ଗଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ହେଉଥିବାରୁ ଖୋଜିବା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଥିଲା, ତଥା ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଲେ। ଏଠାରେ ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ଏକାଏକି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୂର ନୁହଁ। ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ତାରା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିବା ପରେ, ଏକ ଖୋଲା ଗୁହା ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷ ନାମକ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଗୁହା, ଯାହା ଏକ ଦାନବ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ସେମାନେ ଖ୍ରାନ୍ତ, ତିଆରି, ଏବଂ ପାଣି ଖୋଜୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ବଡ଼ ଗୁହାଟିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବେଳ ଓ ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଠାରେ କୁଞ୍ଚ, ହଂସ, ଏବଂ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁ ଆସୁଥିଲେ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା, ତାଙ୍କ ଶରୀର ମନ୍ଦାର ପ୍ରଭାରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା। ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବାନରମାନେ ବିସ୍ମୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ, ଏହି ଗୁହା ଉପରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲା। ତଥାପି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଦାନବର ନିବାସ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ଏହି ଗୁହା ଭୟଙ୍କର, ଦେଖିବା ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ହନୁମାନ, ଏହି ବନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଜ୍ଞାନୀ, ବାନରମାନେ କୁ କହିଲେ: "ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଲେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲୁ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ହଂସ, କୁଞ୍ଚ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁ ଆସୁଛନ୍ତି।" "ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜିଥିବା ଏବଂ ଚାରିପାଖ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଏଠାରେ କିଛି ପାଣି ଅଛି, କିମ୍ବା କୂଆ ନାହିଁ ତାହା ଏକ ପୋଖରି ହେବ।" ଗୁହାର ଦ୍ୱାରରେ ସୁନ୍ଦର ଗଛ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବାନରମାନେ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ନଥିଲା, ଏହି ଦେଖି ତାଙ୍କ ରୋମ ଖଡ଼ିଉଠିଲା; ଏଠାରୁ ସେମାନେ ସିଂହ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ବାଘ ଭଳି ବାନରମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କାମ କରୁନଥିଲା, ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଶକ୍ତି ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏହି ଅନ୍ଧାରରେ ବାୟୁ ଭଳି ଚଳିଲା; ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗୁହାରେ, ଯାହା ଅନେକ ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଦୂରୀ (ଏକ ଯୋଜନ) ଦୂର ଯାତ୍ରା କଲେ; ଶିଉଁ, ତିଆରି ଓ ଅସ୍ତିର ଅବସ୍ଥାରେ ପାଣି ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାରେ କିଛି ସମୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଳାନ୍ତି ନେଇ ନିରସ୍ତ ହେଲେ; ବାନରମାନେ ଶରୀରରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ମୁଖ ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ଏହି ମହାବୀରମାନେ ଜୀବନର ଆଶା ହାରିବା ସମୟରେ ଏକ ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଅନ୍ଧାର ନଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋହର ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଦେଖିଲେ, ଆଗ୍ନିର ଦ୍ରୁତିରେ ଚମକୁଥିଲା; ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳା ଓ ଧବା ଗଛ ଥିଲା। ଚମ୍ପକ, ନାଗ ଓ ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣିକାର ଗଛ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ମୋକା ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଗୋଲ୍ଡ ରେ ଶୋଭିତ ଲତା ଦେଖିଲେ, ଯୁବ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ବେରିଲ ରେ ତିଆରି ତଳ ଥିଲା। ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକୃତିରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ତିଆରି ଗଛ; ନୀଳ ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ ଚାରିପାଖ ରେ ପକ୍ଷୀ ଥିଲା। ବଡ଼ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ରେ ଘିରି ଥିଲା, ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଛ ଓ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପଦ୍ମପୁରି ଜଳ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପା ରେ ତିଆରି ରାଜପ୍ରାସାଦ ଦେଖିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଲି ଓ ମୁକ୍ତାର ଜାଲି ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଜାଲି ଦେଖିଲେ; ଗୋଲ୍ଡ ଓ ରୂପା ରେ ତିଆରି ତଳ ଓ ବେରିଲ ରେ ଶୋଭିତ। ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମତ୍କାରିକ ଘର ଦେଖିଲେ; ଫୁଲ ଓ ଫଳ ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ମଧୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ; ମଣି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ଦେଖିଲେ। ଏଭଳି, ବାନରମାନେ ଅନ୍ଧାର ଦୁର୍ଗମ ଗୁହା ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଓ ଚମତ୍କାରିକ ଶ୍ରୀମୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରତ୍ନର ଶୋଭା, ମଧୁ ଓ ଫୁଲର ମଧୁର ଗନ୍ଧ, ଏବଂ ଚମତ୍କାରିକ ଚିତ୍ରଣ ଦେଖିଲେ।