ବନରାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପୀ ଚାନ୍ଦି ରଙ୍ଗର ପର୍ବତକୁ ଚଡ଼ିବାରେ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁ ପର୍ବତ ଶରତ ମଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହାର ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଗୁହା ଥିଲା। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆଶା କରି, ବନରାମାନେ ଲୋଧ୍ର ଓ ସାତ ପତ୍ର ଗଛର ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନରେ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଚଡ଼ି, ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତଥାପି ରାମଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ରାଣୀ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଗୁହା ରହିଛି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବନରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିବା ଏବଂ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ତଳକୁ ଉତରି, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମନ ଅତି ଶିଥିଳ ହୋଇ, ବନରାମାନେ ଗଛ ତଳେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଶ୍ରାମ ନେଲେ। ବିଶ୍ରାମ ପରେ କ୍ଲାନ୍ତି କିଛି ହ୍ରାସ ହେଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ମହାବୀର ବନରାମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଚାରିପାଖରେ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଏଠାରେ ଆମେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶ ଶର୍ଗକୁ ଶୁଣିବାରେ ଲାଗିଛୁ। ହନୁମାନ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜି ଚାଲିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପର୍ବତର ଶିଖର ତଳେ ବଡ଼ ଝରଣା ଝରିଛି। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏଠି ସମୟ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବିଶାଳ ଓ ଖୋଜିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟକର, ଗୁହା ଓ ଝାଡ଼ ରେ ଭରିଛି; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଏହି ପର୍ବତର ମନ୍ତା ଖୋଜିଲେ। ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନା ପୃଥକ୍ ଥିଲେ, ତଥାପି ଦୂର ନାହିଁ। ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାରା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଥିଲେ। ସେମାନେ ପର୍ବତ ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଲା ପରେ, ଏକ ଖୋଲା ଗୁହା ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷ ନାମର ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଗୁହା, ଯାହା ଏକ ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଭାବରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ବନରାମାନେ ପାଣି ଖୋଜି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବଡ଼ ଗୁହା ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଆବୃତ; ଏଠାରୁ ମାଦାନ, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ବିଗି ଲୋଟସର ରଙ୍ଗରେ ଲାଲ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ସୁଗନ୍ଧି ଓ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବନରାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲେ; ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଶଙ୍କା କଲେ। ତଥାପି ଆନନ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଭରି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିଲା, ରାକ୍ଷସ ମହାଲର ନିବାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗୁହା ଭୟଙ୍କର, ଦୃଶ୍ୟ କଷ୍ଟକର, ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ; ତେବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖି, ବନରାମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ— "ଆମେ ପର୍ବତରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିଛୁ।" "ଆମେ ସମସ୍ତେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଗୁହାରୁ ହଂସ, ମାଦାନ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି।" "ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ବିଗି, ଚାରିପାଖରେ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ ଏଠି କିଛି ଜଳ ଅଛି, କିମ୍ବା କୁଆଁ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ।" "ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ହରିତ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଛି;" ଏପରି କହି, ସମସ୍ତେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବନରାମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏଠି ଚାନ୍ଦ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ, ଲୋମ କଠି ହୋଇଗଲା; ଏଠାରୁ ସେମାନେ ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ବାଘ ଭଳି ବନରାମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦୃଷ୍ଟି କାମ କରୁନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଅଭା ଓ ଶକ୍ତି ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ବାୟୁ ଭଳି ଚଳିଲା; ବନରାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗୁହାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉତ୍ତମ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗୁହାରେ ଘନ ଗଛ ରହିଛି। ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ରମ କରି, ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ଚାଲିଗଲେ; ଅସ୍ତିର, ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଓ ଭ୍ରମିତ, ପାଣି ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଗୁହାରେ କିଛି ସମୟ ଚାଲିଗଲେ, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରମ ନେଇ, ବନରାମାନେ ଶରୀରରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମୁଖ ଅତି ଶିଥିଳ ହୋଇଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ହରାଇଲେ, ତେବେ ଆଲୋକ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏଠି ମୃଦୁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ହୀନ ଏକ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସୁନା ଗଛ ଦେଉଁ ଅଗ୍ନିର ତେଜରେ ଚମକୁଛି; ସାଲ, ତାଳ, ତମାଳ, ପୁନାଗ, ବଞ୍ଜୁଳା, ଧବା ଗଛ ରହିଛି। ଚମ୍ପକ ଓ ନାଗ ଗଛ, ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ; ସୁନା ଫୁଲ ଓ ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ରହିଛି। ସୁନା ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଲତାର ମୁକୁଟ ବିଭୂଷିତ; ତାରୁଣ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ବେରିଲ ମଣିର ତଳା ରହିଛି। ଚମକୁଥିବା ଆକାରରେ, ସୁନା ଗଛ ଦେଖିଲେ; ନୀଳ ରଙ୍ଗର ମଣି ଦେଉଁ ତାଳ ଫୁଲ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ବଡ଼ ସୁନା ଗଛରେ ଘିରି, ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି; ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ମାଛ ଓ ବଡ଼ ତାଳ ଫୁଲ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ତାଳ ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଭରିଛି; ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି ର ମହଲ ଦେଖିଲେ। ସୁନା ଜାଲିର ଜାଲ ଓ ମୁକୁତ ମଣିର ଜାଲିରେ ଢ଼କା; ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି ତଳା, ବେରିଲ ମଣିର ଅଳଙ୍କାର। ଏଠି ବନରାମାନେ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦେଖିଲେ; ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଭରି ଗଛ, ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଏପରି ଭାବରେ, ବନରାମାନେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖି, ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ଅଗ୍ରଗତି କଲେ।