ଓହ୍, ଶ୍ରୀରାମଚରିତର ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମହାବୀର ଅଙ୍ଗଦ ଭଲଭାବେ କହିଲେ—"ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ୟମ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭଳି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖିଥାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ନିରାଶାରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ତେବେ କୌଣସି ସାଧନା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।" ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇ କହିଲେ, "ମହାବଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଓ ମହାପୁରୁଷ ରାମଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ।" ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମମାନେ ଭଲ ପାଇବେ ବୋଲି କହିଲି; ଯଦି ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ ଲାଗେ, ତେବେ କର; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ଥିଲେ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତେ କଥା ହେଉ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି ଗନ୍ଧମାଦନ ଅତିଶୟ ଥକି ଓ ପିଆସରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଚିରସ୍ପଷ୍ଟ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ଅଙ୍ଗଦ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଏଠି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଶ୍ରେୟସ୍କର; ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର।" ତେଣୁ ସେମାନେ ପୁଣିଥରେ ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ଶିଳା, ବନ୍ଦରା ବନ, ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଲେ। ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ବନ ଓ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ ସେ ଶୂର ବାନରମାନେ ପୁଣି ଉଠି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତର ଘନ ଅରଣ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଖୋଜିଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍ରଶିଳା ରୂପୀ ଚାନ୍ଦି ପାହାଡ଼କୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଯାହା ଶରଦ୍ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିର ଓ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସେମାନେ ସେଠିର ମନୋହର ଲୋଧ୍ର ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣୀ ଗଛ ତଳରେ ଖୋଜିଲେ। ପାହାଡ଼ ଶିରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଶୂରବୀର ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ନିରାଶ ହୋଇ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖିପାରିଲେ। ତେବେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅନେକ ଗୁହାରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଭୂମିକୁ ତଳେ ଅସ୍ତିର ଓ ମନସିକ ଭାବେ ଅତିକ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଗଛ ତଳେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହି ବିଶ୍ରାମରେ ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି କିଛି ହ୍ରାସ ପାଇଲା। ପୁଣି ସେମାନେ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତକୁ ଆଧାର କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଖୋଜିଲେ। ଏଠାରେ ମହାର୍ଷି ଵାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ, ବିନ୍ଧ୍ୟାର ଗଭୀର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ସିଂହ, ବାଘ ଥିବା ଗୁହା, ଓ ପ୍ରବଳ ଝରଣା ଥିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଶିର ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ବ୍ୟତୀତ କଲେ, କାରଣ ସେଠି ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝାଡ଼ ରହିଥିଲା। ଏଉଁଠି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମଗ୍ର ପାହାଡ଼ ଖୋଜିଲେ। ଏଉଁଠି ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ, ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ଅଲଗା ଅଲଗା ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୂର ନୁହେଁ। ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାରା ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଥିଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିବା ପରେ, ସେମାନେ ଏକ ଖୋଲା ଗୁହା ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷ ନାମକ ଗୁହା, ଯାହା ଏକ ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ସେମାନେ ଭୂକ୍ଷା ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ଅତିକ୍ଲାନ୍ତ ଓ ପାଣି ଖୋଜିବାକୁ ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ସେଠି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁହା ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ଲତା ଓ ଗଛରେ ଆବୃତ; ସେଠାରୁ କଞ୍ଚିଲା, ହଂସ, ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଥିଲେ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜି ଅର୍ବୁଦରେ ଲାଲ ହୋଇ ବାହାରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଇ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ କଠିନ ଗୁହା ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଅଜଣା ଗୁହା ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତଥାପି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ ଓ ଏହା ରାକ୍ଷସ ରାଜର ନିବାସ ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ଏହା ଭୟଙ୍କର, ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତେବେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବନବିଦ୍ୟାର ନିପୁଣ ହନୁମାନ କହିଲେ: "ଆମେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ସମସ୍ତ ଖୋଜିଛୁ। ଏବେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତିକ୍ଲାନ୍ତ, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁହାରୁ ହଂସ, କଞ୍ଚିଲା, ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି।" "ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜଳରେ ଭିଜି ଚାରିପାଖ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠି କିଛି ପାଣି ଅଛି, କିମ୍ବା ଏକ କୁଆଁ, କିମ୍ବା ତଳାବ ଥାଇପାରେ। ଏଠି ଗୁହା ମୁନ୍ଦରେ ହରିତ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଛି।" ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତେ ସେଇ ଅନ୍ଧାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଲୋମ ଉଠିଯାଉଥିଲା; ଏଉଁଠି ସେମାନେ ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ। ବାଘ ପରି ଶୂର ବାନରମାନେ ଏହି ଅନ୍ଧାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି କାମ କରୁନଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ବାୟୁ ପରି ଚଳିଥିଲା; ସେମାନେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇ ଗୁହା ଭିତରେ ଯାଇଥିଲେ। ଏଉଁଠି ସେମାନେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତମ ଥିଲା; ଏହି ଭୟାନକ ଗୁହା ଭିତରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ ଥିଲା। ସେମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଇଥିଲେ; ଏବେ ସେମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ, ପିଆସରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ପାଣି ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାରେ କିଛି ସମୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଖୋଜିଲେ, ତେବେ ବାନରମାନେ ଦୂର୍ବଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଶେଷରେ, ଏହି ଶୂରବୀରମାନେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲା। ସେମାନେ ଏକ ମୃଦୁ, ଅନ୍ଧକାର ନଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଅଲୌକିକ ବନ ଦେଖିଲେ।