ବାଲୀଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଘାୟଳ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସଟି ମାଟିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବମି କରୁଥିଲା, ଏକ ଅପରିବାର୍ତ୍ତିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲା। ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ବିଜୟୀ ବାନରମାନେ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ତଲାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତଂକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ତଲାଶ ହେବା ପରେ, ସେହି ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶୋଧ କରିବା ପରେ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଗଛ ତଳେ ଏକାନ୍ତରେ ବସି ମନମୋହର ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ। ତାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୀନ, ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ—"ବନ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ଘନ ଅଞ୍ଚଳ, ତଳଘାଟ ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହା—ସମସ୍ତଂକୁ ଆମେ ଭଲଭାବରେ ତଲାଶ କରିଛୁ। ଏତେ ତଲାଶ କରିବା ସତ୍ୱେ, ଆମେ ଜାନକୀଙ୍କୁ ବା ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ। ବହୁତ ସମୟ ବିତିଗଲା, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ କଠୋର ଆଜ୍ଞା ଦେବା ରାଜା; ତେଣୁ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତଲାଶ କରିବା ଉଚିତ। ନିଦ୍ରା, ଦୁଃଖ ଓ ଅଲସତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏପରି ଚେଷ୍ଟା କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବା। କହାଯାଏ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା ଓ ଅଅଜିତ ମନ ଥିଲେ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମୋଁକୁ କହୁଛି। ଏବେ ଆଉଥରେ, ଏହି ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟକୁ ତଲାଶ କର, କ୍ଲାନ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଆଉଥରେ ତଲାଶ କର। ନିଶ୍ଚୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅବିରତ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ କିଛି ସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାଜା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ କଠିନ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଓ ବନରମାନେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଓ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ସଦା ଭୟ କର। ଏହି କଥା ତୁମୋଁକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହାଗଲା; ଯଦି ଏହା ଭଲ ଲାଗେ, ଏହିପରି କର। ଯଦି କିଛି ଉପଯୁକ୍ତ ମନୋଭାବ ଅଛି, ସମସ୍ତ ବାନର କହନ୍ତୁ।" ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଗନ୍ଧମାଦନ ଶିଉଁ ତିଆରି ଓ ତରଳ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ କଥା ଏଠି ସଠିକ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମୀ; ଏହି କଥାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ପୁଣିଥରେ ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ପଥର, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ତଲାଶ କରିବା। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ ତଲାଶ କରିବା।" ତାପରେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଉଥରେ ତଲାଶ କରିବାକୁ ଉଠିଲେ, ଏହି ଦିଗ ଥିଲା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆବୃତ। ବାନରମାନେ ଚମକୁଥିବା ଚାନ୍ଦି ପାହାଡ଼କୁ ଆରୋହଣ କଲେ, ଯାହା ଶରଦ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଅନେକ ଶିଖର ଓ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଲୋଧ୍ର ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଗଛର ବନ ତଲାଶ କଲେ। ଶିଖରରେ ଚଢ଼ି, ସେଇ ପ୍ରବଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ବାନରମାନେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅନେକ ଗୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ସେମାନେ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖରେ ଦେଖିଲେ। ତଳକୁ ଅସି, ଦୁଃଖିତ ଓ ମନ ଥକିଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏକ ଗଛ ତଳେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଅଳ୍ପ ବିଶ୍ରାମ ପରେ, ଅଳ୍ପ କ୍ଲାନ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇ, ସେମାନେ ଆଉଥରେ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ତଲାଶ କରିବାକୁ ନିଷ୍କିଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେଇ ବାନର ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତକୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗ ତଲାଶ କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ। ବାନର ହନୁମାନ, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହାମାନେ ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ତଲାଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ଥିବା ଗୁହା, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଝରଣା ଥିବା ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ସେଇ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ସମୟ ବିତିଗଲା। ସେଉଁଠି ଅଞ୍ଚଳ ବିଶାଳ, ଗୁହା ଓ ଝାଡ଼ିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତଲାଶକୁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଖୋଜିଲେ। ଅନ୍ୟୋନ୍ୟାସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଥିଲେ ଗଜ, ଗଭକ୍ଷ, ଗବୟ, ଶରଭ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ। ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ହନୁମାନ, ଜାମ୍ବବାନ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାରା ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳ ତଲାଶ କରି, ଏକ ଖୋଲା ଗୁହା ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷ ନାମକ ଗୁହା, ଯାହା ଏକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ; ଭୋକ ଓ ପିପାସାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ପାଣି ଖୋଜୁଥିବା ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ବଡ଼ ଗୁହା ଲତା ଓ ଗଛରେ ଆବୃତ, ସେଠାରୁ ବକ, ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ବାହାରୁଛନ୍ତି। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ, ପାଣିରେ ଭିଜିଥିବା, ପଦ୍ମର ରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଏହି ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଗୁହାକୁ ପହଞ୍ଚି—ସେଇ ବାନର ସ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏହି ଗୁହାକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହ କଲେ। ତଥାପି, ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରବଳତାରେ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏଠି ବହୁତ ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିଲା, ମନୋବାନ୍ଛିତ ରାକ୍ଷସ ପତିଙ୍କ ନିବାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗୁହା ଭୟଙ୍କର, ଦେଖିବାକୁ ଅସୁବିଧା, ଏବଂ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା; ଏଥିରେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ସମାନ, ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନେଲେ...