ମୋତେ ସେ ସମୟର କଥା ମନେ ପଡ଼େ, ଯେଉଁବେଳେ ପୃଥିବୀ ମୋ ପାଖରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଆଇନାର ତଳସ୍ଥଳୀ ପରି, ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳାକା ପରି ଏବଂ ଗାଈର ଚାପ ପରି ଛୋଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତା’ପରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲି, ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ହ୍ରଦ ଦେଖିଲି। ସେଠି ମୁଁ ଦେଖିଲି ସୂର୍ୟୋଦୟ ପର୍ବତ, ଯାହା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ବାସ କରୁଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ଦେଖିଲି। କିନ୍ତୁ, ସେଠି ମୋତେ ବାଲି ତାଡ଼ି ଆଣିଲେ, ମୁଁ ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ତା’ପରେ, ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଏଁ ଚାଲିଲି, ଯେଉଁଠି ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତର ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗଛର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଉ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ପୁଣି ମୋ ପଛରେ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ସେ ପ୍ରଶସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ମୁଁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତ ପହଞ୍ଚିଲି, ଏବଂ ବାଲି ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ପଡ଼ିଲି। ମୁଁ ହିମାଲୟ, ମେରୁ ଓ ଉତ୍ତର ସାଗର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ପଛ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ମୁଁ କୌଣସି ଅଶ୍ରୟ ମିଳାଇପାରିଲି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍, ଯେଉଁଠି ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉପାୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମୋତେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ମନେ ପକାଏଁ, ରାଜନ୍, ବାନର ରାଜା ବାଲି କିପରି ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲେ—ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭକ୍ତ ହେଇଯିବ। ଏଠି ଆମର ନିବାସ ନିରାପଦ ଓ ଭୟମୁକ୍ତ ହେବ।” ଏହିପରି, ରାଜପୁତ୍ର, ଆମେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ବାଲି ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟରୁ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ରାଜନ୍, ମୁଁ ସବୁ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଚାରିପାଖି ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ଗୁହାରେ ବାସ କରୁଛି। ଏଉଁ ପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ସେଥିରେ, ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ, ବାନର ସେନାନାୟକମାନେ, ବାନର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେମାନେ ହ୍ରଦ, ନଦୀ କୂଳ, ଆକାଶ, ନଗର ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ ସବୁଠି ଖୋଜିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକମାନେ ପାହାଡ଼, ଅଟବୀ, ଓ ଉଦ୍ୟାନ ସବୁ ଖୋଜିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦିନଟିଏ ଶୀତାଙ୍କୁ ଚାଲିଖୋଜି, ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଏକଠା ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ବାନର ମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫଳଦାୟକ ଗଛ ଦେଖି, ନିତ୍ୟ ରାତିରେ ସେଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ଶେଷ କରି, ବାନର ନାୟକମାନେ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯଦିଓ ଆଶାହୀନ ଥିଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଖୋଜି ନିଜ ପରିଷଦ ସହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଫେରିଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗ ସବୁଠି ଖୋଜି ଏକ ବଡ଼ ବାନର ତାଙ୍କ ସେନା ସହ ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ଫେରିଲେ। ସୁଶେଣା, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଖୋଜି, ମାସ ଶେଷରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତରେ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କହିଲେ— “ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଘନ ଅଟବୀ, ସମୁଦ୍ର ମିଳିଥିବା ନଦୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନପଦ ଖୋଜାଯାଇଛି। ଆପଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁହା ଓ ଝାଡ଼ ଲତା ଆବୃତ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜାଯାଇଛି। ଦୁର୍ଗମ, କଠିନ ଓ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯାଇ ନିହତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସେଠି ପୁନିପୁନି ତଦନ୍ତ ହୋଇଛି। ହନୁମାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଶୂରବୀର, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବେ; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସେହି ଦିଗକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶୀତା ଗଲେ।” ଏବେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଅଅଠଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ତା’ପରେ, ହନୁମାନ୍ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରଙ୍କୁ ସହେ ଦୂର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ, ବିନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଘନ ଝାଡ଼ ତଦନ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ନଦୀ କିନାରା, ହ୍ରଦ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅଟବୀ ତଦନ୍ତ କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେମାନେ ତଦନ୍ତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ସେ ଅଦମ୍ୟ ବାନରମାନେ ମୂଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଫଳ ଖାଇ, ଏଠି ସେଠି ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳ ବିଶାଳ ଓ ଦୁର୍ଗମ, ଗୁହା ଓ ଘନ ଅଟବୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଳହୀନ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଏହିପରି ଅଟବୀ ତଦନ୍ତ କରି ବହୁତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା, ଗୁହା ଓ ଘନ ଝାଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହିଠାରୁ ଚାଲିଯି, ସମସ୍ତ ବାନର ନାୟକ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଆଉ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଗଛରେ ଫଳ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଉଛି; ଫୁଲ ନାହିଁ, ପତ୍ର ନାହିଁ; ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ଓ ମୂଳ ମିଳିବା ଦୁଃସ୍ଥ। ସେଠି ନ ମହିଷ, ନ ମୃଗ, ନ ହସ୍ତୀ, ନ ବାଘ, ନ ପକ୍ଷୀ, ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ଗଛ, ଔଷଧି ଗଛ, ଲତା କିମ୍ବା ଘାସ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମାତ୍ର ଭୂମିରେ ଦେଖିଲେ ନୀଳପଦ୍ମ ଫୁଲିଥିବା ହ୍ରଦ ଓ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ର। ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାଦାୟକ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, କିନ୍ତୁ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଛୁଉନଥିଲେ। ସେଠି ଥିଲେ ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି କଣ୍ଡୁ, ଯିଏ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ତପୋବଳ ସମ୍ପନ୍ନ।