ଓ ପ୍ରଭୁ, ଏହିପରି ଘଟଣା କ୍ରମରେ ମୁଁ କଥା କହୁଛି—ମୁଁ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରିତ ଓ ଦମିତ ହେବା ପରେ, ଭୟରେ ଦୌଡ଼ି ଦୂରଦୂରନ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲି; ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲି। ଏହି ଦୌଡ଼ରେ ମୋ ପାଇଁ ପୃଥିବୀ ଏମିତି ଲାଗିଲା—ଏକ ଦର୍ପଣର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ପରି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳା ପରି, ଏବଂ ଗାଈର ଛାପ ଭଳି ଛୋଟ। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଗଛ, ମନୋହର ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ଅନେକ ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଖଣିଜ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ବାସ କରୁଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର। କିନ୍ତୁ ବାଲି ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିବାରୁ, ମୁଁ ଅଚାନକ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ତା’ପରେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥଳ ଦେଖିଲି। ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଉ ଦୂରକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ପୁନି ମୋ ପଛେ ଲାଗିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲି ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲି। ମୁଁ ହିମାଲୟ, ମେରୁ ପର୍ବତ ଓ ଉତ୍ତର ସାଗର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲିଙ୍କ ଭୟରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ମତେ ହନୁମାନ୍, ଯିଏ ଚତୁର୍ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, କହିଲେ—“ଏ ରାଜନ୍, ମୋତେ ମନେ ପଡ଼ୁଛି, ବାଲିଙ୍କୁ ମତଙ୍ଗ ମୁନି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଯିବ। ଏଠାରେ ଆମେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବାସ କରିପାରିବା।’’ ଏପରି କହି, ଆମେ ରିଶ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ବାଲି ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିଛି, ଏବଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦୂର୍ଦୂରନ୍ତ ଦୌଡ଼ି ଏହି ଗୁହାରେ ବାସ କରୁଛି। ଏବେ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏହି ସମୟରେ, ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବନରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ବନରାଜି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ଦୂତିୟ ଦିଗକୁ ଦୂତିୟ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ—ଝିଲି, ନଦୀତଟ, ଆକାଶ, ନଗର ଓ ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥଳ ଚାନ୍ଦିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ବନରାଜି ପାହାଡ଼, ଅରଣ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଖୋଜିଲେ। ସମଗ୍ର ଦିନ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ରାତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକାଠି ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଫଳ ମିଳୁଥିଲା, ଏବଂ ପ୍ରତିରାତି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ଦିନର ଶୋଧ ଶେଷ କରି, ସମସ୍ତ ବନରାଜି ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିଶି ଆଶାହୀନ ହେବା ସତ୍ୱେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗର ଖୋଜ ଶେଷ କରି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜି ଫେରି ଆସିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଉତ୍ତର ଦିଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଦନ୍ତ କରି, ସେ ବନରାଜି ତାଙ୍କ ଦଳ ସହ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଛକୁ ଆସିଲେ। ସୁଷେଣ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଖୋଜି ସମସ୍ତ ବନରାଜି ସହ ମାସ ଶେଷରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ ସମ୍ମାନ କରି, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଘନ ଅରଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ଅବସିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି ଦେଖାଯାଇଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ସମସ୍ତ ଗୁହା ଓ ଲତାବିତା ଢାକିଥିବା ଅଞ୍ଚଳ ତଦନ୍ତ ହୋଇଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ଅସମ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ମିଳିଛି ଓ ବିନାଶ ହୋଇଛି; ସେଠି ଅଞ୍ଚଳ ଆବାର ଆବାର ଖୋଜି ଦେଖାଯାଇଛି। ମହାପୁନ୍ୟଶୀଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ; ଓ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସେହି ଦିଗକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ଗଲେ।’’ ଏବେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅଷ୍ଟଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏହି ସମୟରେ ହନୁମାନ୍, ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜି ନେଇ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ତଦନ୍ତ କଲେ। ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ନଦୀର ଦୁର୍ଗ, ଝିଲି, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଗଛ ଖୋଜିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଖୋଜରେ, ସେମାନେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୁର୍ଗମ, ଗୁହା ଓ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଳବିହୀନ, ଜନଶୂନ୍ୟ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ। ତା’ପରେ ସେଠାରୁ ବାହାରି, ସମସ୍ତ ବନରାଜି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଆଉ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ନଥିଲା; ନଦୀମାନେ ଶୁଷ୍କ ଥିଲେ, ମୂଳ ମିଳିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ସେଠାରେ କୌଣସି ମହିଷ, ହରିଣ, ହାତୀ, ବାଘ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ନଥିଲେ। ଗଛ, ଔଷଧି, ଲତା କିମ୍ବା ଘାସ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; କେବଳ ମାଟି ଉପରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ପତ୍ର ସହିତ ପଦ୍ମସରୋବର ଥିଲା। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ବନରାଜି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ଦୂର-ଦୂରନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ତଦନ୍ତ କରି ଚାଲିଥିଲେ।