ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମାୟଣ କଥାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭୂତି ଓ ଯାତ୍ରାକୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏକ ଦିନ ମୋର ଭାଇ ବାଲି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ଏକ ମହାମୃଗ ରୂପେ ଥିଲେ। ସେ ମଲୟ ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ଏକ ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ବାଲି ସେଉଁଠି ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗୁହା ମୁହାଁରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ବାଲି ବାହାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ଗୁହା ଭିତର ରକ୍ତର ଧାରା ବହିଲା, ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ଶୋକରେ ଭାସିଗଲି। ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଭାବିଲି, 'ମୋର ଭାଇ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।' ତେଣୁ ଗୁହା ମୁହାଁରେ ଏକ ଭାରୀ ପାହାଡ଼ ପରି ପାଥର ରଖିଦେଲି। ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ବାହାରି ପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହି ଆଶାରେ ମୁଁ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଲି। ତାପରେ ରାଜ୍ୟ, ତାରା ଓ ରୁମାକୁ ପାଇ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ବସିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଲି ଡୁଣ୍ଡୁଭିକୁ ବଧ କରି ପୁଣି ଫେରିଲେ। ମୁଁ ଭୟ ଓ ଆଦରରୁ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲି। ତଥାପି ବାଲି ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଓ ବିକୃତ ଚିତ୍ତରେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମୁଁ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଭଗିବାକୁ ଲାଗିଲି। ବାଲି ଚାଲି ଆସି ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ନଗର ଦେଖି ଭଗିଲି। ପୃଥିବୀ ମୋତେ ଏକ ଆଇନାର ପଟଳ ଭଳି ଦେଖାଗଲା, ଗୋମୂତ୍ର ଚିହ୍ନ ପରି ସଂକୁଚିତ ଲାଗିଲା। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ, ମନୋହର ପାହାଡ଼, ନଦୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ହ୍ରଦ ଦେଖିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଓ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ବିହାର କରୁଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ଦେଖିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଲି ଆତଙ୍କରେ ପଛୁଆଁ ପଡ଼ିଲି, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲି, ଯେଉଁଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ବନ ଦେଖିଲି। ପରେ ଆଉ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଗଲି, ତଥାପି ବାଲି ଆଉଥିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଦେଖି, ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ହିମାଳୟ, ମେରୁ ଓ ଉତ୍ତର ସାଗର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ଚାପ ତଳେ କୌଣସି ଶରଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହନୁମାନ୍ ମୋତେ କହିଲେ, "ରାଜା, ମୋ ପକ୍ଷରେ ଏହି ମନେ ପଡ଼ୁଛି—ବାଲିଙ୍କୁ ମତଙ୍ଗ ଋଷି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତେଁକୁ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେବ। ଏଠି ଆମେ ନିରାପଦ ଓ ଭୟ ଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ବସିପାରିବା।" ତେଣୁ ରାମ, ଆମେ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ଆସିଲୁ, ଏଠି ବାଲି ମତଙ୍ଗଙ୍କ ଭୟରୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଯାତ୍ରା ଦେଖି ମୁଁ ଏଠି ଗୁହାରେ ରହୁଛି।" ଏହିପରେ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତ୍ଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାଳେ, ମାଇଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବନରାଜ ସେନାପତିମାନେ ଚତୁର୍ଦିଗ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳ—ହ୍ରଦ, ନଦୀତଟ, ଆକାଶ, ନଗର, ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ—ସବୁଠି ସନ୍ଧାନ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ଏହି ବନରାଜମାନେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ଖୋଜି ଚାଲିଲେ। ଦିନ ସାରା ସୀତା ଖୋଜି ଶ୍ରମିତ ହେଲେ, ରାତିରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏକଠା ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳଦାୟକ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତି ରାତି ଏଠି ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ଦିନ ଶେଷ କରି, ବନରାଜ ନେତାମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ମିଶି, ଆଶାହୀନ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ପୂର୍ବ ଦିଗ ଖୋଜି, ତାଙ୍କ ସହ ପରିଷଦ ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ସୀତା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଉତ୍ତର ଦିଗ ଖୋଜି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ଫେରିଲେ, ଭୟଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ। ସୁଷେଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଖୋଜି, ମାସ ଶେଷରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମିଶିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତ ଉପରେ ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ—"ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଘନ ଜଙ୍ଗଲ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବସ୍ତି ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି ହୋଇଛି। ଆପଣଙ୍କ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁହା, ଲତା ଛାୟା ଘନ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି ହୋଇଛି। ଦୁର୍ଗମ, ଅସମ, ଅପହେଳା ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ପୁନଃପୁନଃ ସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଛି। ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ, କାରଣ ସେ ସୀତା ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସେଉଁଠି ହନୁମାନ୍ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।" ଏହା ପରେ ଅଘଟିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି, ହନୁମାନ୍ ତାରା ଓ ଅଙ୍ଗଦ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନେତାଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ସେମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଗୁହା ଓ ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି ରାମାୟଣର ପବିତ୍ର କଥା ଏଠି ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି।