ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରାମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବନରାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ରାମଙ୍କ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ରାଜା ଭାବେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ବନରନାୟକମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋର କଠୋର ଆଦେଶ ବୁଝି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିବାକୁ ଅବଶ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।” ଏହିପରି ଆଦେଶ ପାଇ ବନରାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଟିଡିଏ ପୋକାମାନେ ଯେପରି ଢାକି ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତରେ ରହିଲେ। ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ନିମିତ୍ତ ଏକ ମାସ ଯାଉଁଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରି, ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବଡ଼ ପର୍ବତମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ତାପରେ ବୀର ବନର ଶତବଳି ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ବନରପ୍ରମୁଖ ବିନତା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ତାର, ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଯାହା ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସୁଷେଣ, ବନରମୁଖ୍ୟ, ବିଭୀଷଣ ଦିଗ ବରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ, ବନରମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ, ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଳ ପଠାଇ, ବନରସେନାପତି ଓ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ବନରନାୟକ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ। ବନରାମାନେ ଗର୍ଜନ, ଚିତ୍କାର, ଏବଂ ଚିତ୍କିରଣ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚଳି, ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ଘୋଷଣା କଲେ, “ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆନିବା ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା!” କେହି କହିଲେ, “ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ମୁଁ ଏକା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ ଆନିବି।” ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, “ସୀତା ଦୁଃଖରେ କଂପିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଦରକାର; ମୁଁ ଏକା ଜାନକୀଙ୍କୁ ପାତାଳ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ଆନିବି।” କେହି କହିଲେ, “ମୁଁ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ପର୍ବତ ଫାଟିଦେବି, ଭୂମି ଚିରିଦେବି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ କରିଦେବି।” ଆଉ କେହି କହିଲେ, “ମୁଁ ଯୋଜନା ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ଲାଘିପାରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଆଉ ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ମଧ୍ୟ ଲାଘିପାରିବି।” “ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଅଟବି କିମ୍ବା ପାତାଳ—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମୋ ଗତିକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ବନରା, ବନରରାଜା ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ। ଏଠିପରି ଅନେକ ଘଟଣା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଉଁଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ବନରମୁଖ୍ୟମାନେ ଯିବା ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଜାଣିଛ?” ତାହାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ନମ୍ର ହୃଦୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ରାମ, ମୁଁ ସବୁ ଖୋଲାସା କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ।” ସେ କହିଲେ, “ଏକବେଳେ ମୋ ଭାଇ ବାଲି ଦୁନ୍ଦୁଭି ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ମଲୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଏକ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବାଲି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ତାଁପରେ ବିନମ୍ରତାରେ ଗୁହା ମୁଖରେ ରହିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ହଠାତ୍ ରକ୍ତପ୍ରବାହ ଦେଖି ଗୁହା ଭରିଗଲା, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଭାଇ ପାଇଁ ଶୋକ କଲି। ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭାବିଲି ବଡ଼ଭାଇ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ, ଏବଂ ଗୁହା ମୁଖରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ପାଥର ରଖିଦେଲି। ଏଠାରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ବାହାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଭାବି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଗଲି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ିଦେଲି। ମହାରାଜ୍ୟ ଓ ତାରା-ରୁମା ସହିତ ମୁଁ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ରହିଲି। କିନ୍ତୁ ବାଲି, ରାକ୍ଷସକୁ ମାରି ଫେରି ଆସିଲେ, ମୁଁ ଭୟ ଓ ଆଦରରେ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲି। ତଥାପି, ବାଲି ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଭ୍ରମିତ ଚେତନାରେ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମୁଁ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପଳାଇଲି। ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ହୋଇ, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ଅଟବି ଓ ନଗର ଦେଖିଲି। ଏଠାରେ ମୋତେ ପୃଥିବୀ ଏକ ଆଇନାର ପୃଷ୍ଠ ଭଳି ଦେଖାଗଲା, ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ଅଗ୍ନିଶଳା ଭଳି, ଗାଈର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ହୋଇଗଲା। ଏହା ପରେ ମୁଁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲି, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗଛ, ମନୋହର ପର୍ବତ ଓ ନଦୀ, ବିଭିନ୍ନ ଝିଲିକ ଦେଖିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଖଣିଜ ଶୋଭିତ ଉଦୟ ପର୍ବତ ଓ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ବସିଥିବା କ୍ଷୀରସାଗର ଦେଖିଲି। ତଥାପି ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ହୋଇ, ମୁଁ ହଠାତ୍ ପଛକୁ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲି। ପୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ମୂଳ ଓ ଚନ୍ଦନ ଉପବନରେ ଯାଇଲି। ଗଛ ଓ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲି ତାଁପରେ ମୋତେ ଅନୁସରଣ କଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପର୍ବତ ଦେଖି ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଁଠାରୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ହିମାଳୟ, ମେରୁ ଓ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ର ଦେଖିଲି, କିନ୍ତୁ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୃତ ହୋଇ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶରଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ହନୁମାନ, ବୁଦ୍ଧିମତି ଓ ଉପଦେଶକ, ମୋତେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ମନେପକାଉଛି, ବାଲିଙ୍କୁ ମତଙ୍ଗ ଋଷି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—ଯଦି ବାଲି ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡରେ ଭାଗିଯିବ।” ଏଭଳି ଘଟଣାମାଳା ମଧ୍ୟରେ, ବନରାମାନେ ଦିଗ୍ବିଭାଗରେ ଖୋଜ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଅନୁଭବ ଓ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଜ୍ଞାନ ରାମଙ୍କୁ ଖୋଲାସା କଲେ।