ହନୁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟସାଧନା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତାକୁ ଜାଣି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡିଲେ। ବନରାଜଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ ଯେ, ହନୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ; ଏବଂ ହନୁମାନ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାରେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ସankalpa ନେଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଦୟା ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନା କରନ୍ତି। ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମନ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ। ଏହାପରେ, ରାମ ଖୁସି ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଲିଖା ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ ଦେବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ହେ ବନରାଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତୁମକୁ ମୋ ନିକଟରୁ ଆସିଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଭୟ ହେବ ନାହିଁ।” ରାମ ଆଉ କହିଲେ, “ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ବଳଶାଳୀ ସାହସ, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା—ଏହି ସବୁ ଦେଖି ମୋତେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ଲାଗୁଛି।” ହନୁମାନ ଏହି ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧରି, ରାମଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରି, ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ଏହି ବୀର ହନୁମାନ, ବନରାଜମାନଙ୍କର ମହାବଳ ଉଦ୍ଧାର କରି, ମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ଖୋଲା ଆକାଶରେ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମର ଅସାଧାରଣ ବଳ ଉପରେ ଭରସା ରଖ, ବାୟୁପୁତ୍ର; ତୁମ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା, ହନୁମାନ ଯେପରି ଉଚିତ, ସେପରି କର, ଯାହାଫଳରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ମିଳିଯିବେ।” ଏହିପରି ଚତୁର୍ଦ୍ଧଶ ସର୍ଗର ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ରାମଙ୍କ କାମ ସାଧନା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ହେ ବନରାଜମାନେ, ତୁମେ ସବୁଠି ଖୋଜିବା; ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।” ବନରାଜମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଟିଡିଏ ପରି ଢାକିଦେଉଥିବା ଭଳି ଏକାଠି ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତରେ ରହିଲେ। ଏହି ସୀତା ଦୃଢ଼ ମାସ ଖୋଜାଯିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବଡ଼ ପର୍ବତମାଳା ଘେରା ଦେଖି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶତବଳି ନାମକ ବନରାଜ ନିପୁଣ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ବନରାଜ ନାୟକ ବିନତା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ପଦବିଚଳିତ ଭୂମିକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସୁଷେଣ, ବନରାଜମାନଙ୍କର ନାୟକ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ବରୁଣ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସିଏ ମହାଭୟଙ୍କର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବନରାଜମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଠାଇ, ସେହି ବନରାଜସେନାପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେଙ୍କର ଉତ୍ସାହରେ, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନାୟକମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଯାତ୍ରା କଲେ। ବନରାଜମାନେ ଗର୍ଜନ, ଚିତ୍କାର, ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦୂର ଦୂରକୁ ଦୌଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା, ବନରାଜ ନାୟକମାନେ ସଂକଳ୍ପ କଲେ: “ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିବା, ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା।” କିଛି ବନରାଜ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକା ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ତୁରନ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣିଦେବି।” ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, “ସେ ଦୁଃଖରେ କାଂପୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହ; ମୁଁ ଏକା ତାଙ୍କୁ ପାତାଳରୁ ମଧ୍ୟ ଆଣିପାରିବି।” ଅନ୍ୟେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ପର୍ବତ ଫାଟିଦେବି, ଭୂମି ଚିରିଦେବି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ କରିଦେବି। ମୁଁ ଯୋଜନା ଯୋଜନା ଦୂର ଲାଘିପାରିବି, ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶତ ଯୋଜନା ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ଲାଘିପାରିବି। ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ଅଥବା ଅରଣ୍ୟ, କିମ୍ବା ପାତାଳର ଗଭୀରତାରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଗତିକୁ କେହି ବାଧା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନରାଜମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏହିପରି ପଞ୍ଚଚତ୍ୱିରିଂଶତ୍ତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ବନରାଜ ନାୟକମାନେ ବିଦାୟ ନେଲେ ପରେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ତୁମେ କିପରି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ବିଷୟରେ ଜାଣ?” ସୁଗ୍ରୀବ ବିନୟ ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ସବୁ ଖୋଲାସା କରି କହିବି, ଶୁଣ। ଯେବେ ବାଲି ଦୁନ୍ଦୁଭି ନାମକ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେଠିଏକ ମହାମୃଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ମଲୟ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେ ମୃଗ ଏକ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବାଲି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମୁଁ ଗୁହାମୁଖରେ ବିନୟରେ ରହିଲି; ଏକ ବର୍ଷ ହେଲା ମଧ୍ୟ ତିଁଉଁ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ଏକ ରକ୍ତଧାରା ଗୁହାକୁ ପୂରିଦେଲା; ଦେଖି ମୁଁ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇଗଲି। ମୋ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତି ହୋଇ, ଭାବିଲି ବଡ଼ଭାଇ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ; ମୁଁ ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ପାଥର ଗୁହାମୁଖରେ ରଖିଦେଲି। ଏଭଳି, ମୃଗ ବାହାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ବାଲିଙ୍କ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ଛାଡ଼ି, କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଫେରିଆସିଲି। ବଡ଼ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ତାରା ଏବଂ ରୁମା ସହିତ ମୁଁ ମିଳିଲି, ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରହିଲି। ତାପରେ ବାଲି, ମହାବୀର ବନରାଜ, ତାଙ୍କୁ ମାରି, ଫେରିଆସିଲେ; ମୁଁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେଲି। କିନ୍ତୁ ବାଲି, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଓ ବିକୃତ ଚିତ୍ତରେ, ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ମୁଁ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପଳାଇଲି, ସେ ମୋ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ।” ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର କଥା।