ସୁଗ୍ରୀବ ଭଲଭଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଭନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ଯଦି କିଛି ଅଉ ଅଚିହ୍ନାଥିବା ଅଂଶ ରହିଯାଇଥାଏ, ସେଠିକୁ ମଧ୍ୟ ମନ ଦେଇ ଖୋଜିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ଖୋଜା କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର ହେବ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସଫଳ ହେବ। ଏହା ପରେ, ତୁମେ ତୁମ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ତୁମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୋର ସମସ୍ତ ମଧୁର ଗୁଣରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଇ, ତୁମ ପ୍ରିୟାମାନେ ସହ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ ହୋଇ ଘୁରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇବ।” ଏହି ସମୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ବିଶେଷ ଭାବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଡାକି କଥା କହିଲେ, କାରଣ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ କେବଳ ହନୁମାନ୍। ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କ ଲୋକନାଥ, ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଦେବତାମାନେ ବା ଅମରଲୋକ କିମ୍ବା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ଗତିକୁ କିଏ ଅଟକାଇପାରିବ ମୁଁ ଦେଖୁନି। ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ପରିଚିତ। ତୁମ ଗତି, ତ୍ୱରିତତା, ତେଜସ୍ୱୀତା ଓ ହଳକାପଣା, ବାୟୁ ସମାନ ଅଛି। ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ତେଜସ୍ୱୀତା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କର, କିପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିପାରିବ। ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାକ୍ରମ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର, ନୀତି—ଏସବୁ ତୁମେ ଏକା ଧାରଣ କର।" ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସାହ ଓ ତୟାରି ଦେଖି, ରାମ ମନେମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭରସା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ହନୁମାନ୍ ସହିତ ସଫଳ ହେବ, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ତାହାରେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଏପରି ଉଦ୍ୟମୀ, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦିତ ଜଣେ ଥାଏ, ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଥିବା ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଏମିତି ଖୁସି ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ତାପରେ, ଖୁସି ହୋଇ ରାମ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଖୋଦା ଏକ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଲେ, ଯାହା ସୀତାଙ୍କୁ ପରିଚୟ ଦେବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଲେ। ରାମ କହିଲେ, “ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ତୁମକୁ ମୋ ଉପରୁ ଆସିଛ ଭାବି ଭୟ ଭାବିବେ ନାହିଁ। ତୁମର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦେଖି ମୋତେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାର ଆଶା ଅଟୁଟ।" ଏହି ଅଙ୍ଗୁଠି ନେଇ, ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ମସ୍ତକ ଉପରେ ହାତ ଜୋଡି, ଚରଣକମଳରେ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ମହାବଳ ଆହ୍ୱାନ କରି, ମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ଖଲି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଅନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହେଲେ। ରାମ ଆଶା କଲେ, “ତୁମ ବିଶିଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଓ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରାକ୍ରମ ଉପରେ ଭରସା କର, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଏଭଳି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାରିବା।” ଏଉଁପରି, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚୁଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ଡାକି ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ଆଦେଶ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଆଜ୍ଞା ବୁଝି, ଏହି ଖୋଜା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର।" ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଏଭଳି ଚାଷର ପୋକା ପରି ପୃଥିବୀ ଭରିଦେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପାହାଡ଼ରେ ରହିଲେ। ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ସେଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ, ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗର ମଧୁର ପରିବେଶ, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ରେ ଘିରିଥିବା ଦିଗକୁ ବନରାଜ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଶତବଳି ନାମକ ବନରାଜ ତ୍ୱରିତ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ବିନତା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଦ୍ୱାରା ଚରିତ ଦିଗକୁ ଗଲେ। ସୁଷେଣ, ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନେତା, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ, ଯାହା ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବନରାଜମାନେ ପଠାଇ, ସେହି ବନରାଜ ସେନାପତି ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଖୁସି ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନେତା, ନିଜ ନିଜ ଦିଗ ଧରି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେମାନେ ହୁଁକାର, ଗର୍ଜନ, ଚିତ୍କାର ଓ ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ିରେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତ ଗଞ୍ଜାଇ ଯିବା ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନେତା ଘୋଷଣା କଲେ—“ଆମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆନିବା, ଆମେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା।” କେହି କହିଲେ—“ମୁଁ ଏକା ରାବଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ କରି, ତୁରନ୍ତ ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆନିବି।” ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ—“ସେ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକା ତାଙ୍କୁ ପାତାଳ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇ ଆନିବି।” କେହି କହିଲେ—“ମୁଁ ଗଛ ଉଖେଡ଼ିଦେବି, ପାହାଡ଼ ଭାଗିଦେବି, ଭୂମି ଫାଟିଦେବି, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ପାତ କରିଦେବି।” ଅନ୍ୟ କେହି କହିଲେ—“ମୁଁ ଯୋଜନା ଯୋଜନା ଦୂର ଲାଘିପାରିବି, ଏହିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶତ ଯୋଜନା ଓ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ଲାଘିପାରିବି। ପୃଥିବୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଅଟବି କିମ୍ବା ପାତାଳ—କୌଣସିଠି ମୋ ଚଳାଚଳ ଅଟକିପାରିବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ବନରାଜ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏମିତି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଛଉଆଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।