ସେଇ ଅଞ୍ଚଳଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନମୟ ପତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତନ୍ତୁ ଏବଂ ବିବିଧ ନୀଳ କମଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଢାକି ରହିଛି। ସେଠାରେ ନଦୀର କୂଳ ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତା ଓ ବିଶାଳ ରତ୍ନ ଧନରେ ଭରିଯାଇଛି, ଝରଣାଗୁଡିକୁ ସୁନା ଝରିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାର ଗଛଗୁଡିକ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ, ଏହାର ଶାଖାପତ୍ର ଘନ ଓ ହରିତ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ, ରସ ଓ ସ୍ପର୍ଶର ଅନୁଭୂତି ଦିଏ, ଏବଂ ଏହି ଗଛମାନେ ଚାହିଦାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ଦିଏ। କିଛି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଛ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅଂଶୁ ଓ ମଣି ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଅଭୂଷଣ ଓ ପୋଷାକ ଦେଇଥାଏ, ଯାହା ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ଅନ୍ୟ କିଛି ଗଛ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଉପଭୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦେଏ, ତାହାର କିଛି ଫଳ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠି ଗଛମାନେ ରଙ୍ଗୀନ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଶଯ୍ୟା ଓ ମନୋରମ ମାଳା ଦେଇଥାଏ। ଏଠି ଅନେକ ପ୍ରକାର ମଧୁର ପାନୀୟ, ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଓ ଯୁବତୀ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଗୁଣ, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଗାନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁଚରୀ ନାରୀମାନେ ଏକାଠି ଉଲ୍ଲାସରେ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଓ ଇଚ୍ଛାମୟ ଜୀବନ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏଠି ସଦା ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ହସିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦିଏ। ଏଠି କେବେ କାହାର ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କେବେ କେହି ଅପ୍ରୀୟ ନୁହେଁ; ପ୍ରତିଦିନ ଏଠି ଆନନ୍ଦ ଓ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ଉତ୍ତର ସାଗର ଅଛି, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସୋମ ନାମକ ବିଶାଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଯେଉଁ ସୋମ ପର୍ବତକୁ ଦେଵଲୋକର ଦେବତାମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେହି ପର୍ବତ ଆକାଶରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ଦ୍ୱାରା ସେଠିକୁ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସେଠି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ଏକାଦଶ ରୂପ ଧାରି ଥିବା ଭଗବାନ ଶିବ, ଦେବାଦିଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ସୋମ ପର୍ବତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ତୁମେ ତାହାକୁ ଦେଖିଲେ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସିବା ଉଚିତ୍। ହେ ବନରାଜ୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ମାନବ ଓ ବନରମାନେ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ; ଏହାଠାରୁ ଆଗକୁ ଅସୀମ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଅଞ୍ଚଳ, ତାହା ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହୁଁ। ଯାହା କହିଲି, ସେସବୁ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିବାକୁ ପଡିବ; ଯଦି କିଛି ଅନ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନାହିଁ, ତାହା ମନେ ରଖିବାକୁ। ଏହିପରି ଉଦ୍ୟମ କଲେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଓ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉପକାର ହେବ; ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ କରିବେ। ତାପରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟତା ଓ ମଧୁର ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେହି ବନରମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ଅବିରୋଧ ଚର୍ଯ୍ୟା କରିବେ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚୁଅତିରିସତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏହାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ବିଶେଷ ଭାବରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, କାରଣ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ଯେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କ ନାଥ ସୁଗ୍ରୀବ, ବୟୁପୁତ୍ର ବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ: “ହେ ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅମରଲୋକ କିମ୍ବା ଜଳ—ତୁମେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ସାଗର, ପର୍ବତ, ଅସୁର, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ—ସମସ୍ତ ତୁମ ଜ୍ଞାନରେ ଅଛନ୍ତି। ତୁମ ଦ୍ରୁତି, ତ୍ୱରା, ତେଜସ୍ୱିତା ଓ ହ୍ରସ୍ୱତା, ବୟୁଦେବଙ୍କ ସମାନ। ପୃଥିବୀରେ ତୁମ ତେଜସ୍ୱିତା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ତୁମେ ଧାରଣ କର, ଏବଂ ଯେପରି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଚିନ୍ତା କର। ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାକ୍ରମ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର, ନୀତି—ସମସ୍ତ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କର।" ହନୁମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଦୃଢ଼ତା ଦେଖି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା ଜାଣି, ରାମ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନିଶ୍ଚିତ ଭରସା ହେଉଛି ହନୁମାନ; ହନୁମାନ ତ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼। ଯେଉଁ ଲୋକ ଉଦ୍ୟମ କରିଛନ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରମାଣ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ରହିଛି, ସେମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଘ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ବନରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ତା’ପରେ ରାମ ଖୁସି ହୋଇ, ନିଜ ନାମ ଅଙ୍କିତ ଅଙ୍ଗୁଠି ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କ ପାଖରେ ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯିବ। “ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି ସୀତା ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ତୁମେ ମୋ ପଖରୁ ଆସିଛ, ତାଙ୍କ ଭୟ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଲ୍ପ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ—ଏସବୁ ଦେଖି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି।” ଏହିପରି ଭାବେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଗ୍ରହଣ କରି, ହନୁମାନ ନମ୍ରତାର ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କରି, ଯାତ୍ରା କଲେ। ବୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ମହାବଳି ବନରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା କଳାଙ୍କର ମୁକ୍ତ ଆକାଶରେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେବା ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଉପରେ ଭରସା କର, ହେ ବନରଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହିପରି ଶୌର୍ୟ ଏବଂ ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ତୁମେ ଯେପରି ହନୁମାନ ହେବା ଉଚିତ, ସେପରି କର, ଯେପରି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବ। ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚତ୍ୱାରିଂଶତମ (ପଞ୍ଚଚାଳିଶତମ) ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।