ହେ ରାମ, ମେନା ନାମକ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦରୀ, କମଳା କଟିଅଳି ଓ ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା, ସେ ହିମବନ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ହିମବନ୍ତଙ୍କର ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ—ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଉମା। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ମହାନଦୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପର୍ବତର ରାଜାଙ୍କଠାରେ ଆଗ୍ରହ କରିଲେ। ହିମବନ୍ତ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବହନ କରନ୍ତି ଓ ତିନି ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଦେଇଦେଲେ। ଏପରେ, ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କାମନା ପୂରଣ ହେବା ପରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏଉଁଠାରେ, ପର୍ବତର ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଉମା ଗମ୍ଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱରେ ପୂଜିତ, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ, କାରଣ ସେ ଭୟାନକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ପର୍ବତର ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା—ନଦୀମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଙ୍ଗା ଓ ଉମା ଦେବୀ—ବିଶ୍ୱରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ହେ ରାଘବ, ଏହି ଭାବରେ ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା କିପରି ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ନଦୀ, ପର୍ବତପୁତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗା, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ନିର୍ମଳ ଓ ପାପରହିତ ଜଳ ବୋଝି ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏହା ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁନିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପଚାରିଲେ: "ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧାର୍ମିକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହିମବନ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଏଉଁଠି ଏକାନ୍ତରେ କହନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା କେମିତି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଛନ୍ତି? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ନଦୀ ତିନି ମାର୍ଗରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ? ତିନି ଲୋକରେ କେଉଁ କାମ ଓ କେଉଁ ସଂଯୋଗରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା?" ଏପରେ, ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମହାତପସ୍ବୀ ଶିତିକଣ୍ଠ ନବବିବାହିତ ହେଲେ। ମହାଦେବ ନିଜ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଗଳ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଭୋଗରେ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, କିନ୍ତୁ ତଥାପି ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେବ, ତେବେ କିଏ ତାହାକୁ ସହିପାରିବ?' ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ: 'ହେ ଦେବଦେବ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମର କ୍ଷେମ କାମନା କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମେ ଯାହା ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ସେଉଁଠି ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।' 'ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଏତେ ବିଶାଳ, ଯେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ତାହାକୁ ସହିପାରିବେନି। ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ରଖନ୍ତୁ, ଏହି ଜଗତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ।' ଦେବତାମାନେ କହିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବି, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଏହି ତିନି ଲୋକର ଶାନ୍ତି ହେଉ। ଏହି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।' ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଆପଣଙ୍କର ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଭୂମି ଧାରଣ କରିବେ।' ତେଣୁ, ମହାଦେବ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଭରିଯାଇଲା। ଏପରେ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର।' ତାହା ପରେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଆବାରି ଯାଇ, ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସରବନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭାମାନ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ବୀ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମୁନିମାନେ ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଅବସରରେ, ପର୍ବତକନ୍ୟା ଉମା କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: 'ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲି, ତଥାପି ମୋତେ ରୋକାଯାଇଛି, ଏହିଠାରୁ ପରେ ତୁମେ ତୁମର ପତ୍ନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ପାଇବେନାହିଁ।' ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ଏକ ଆକୃତି ରଖିପାରିବେନାହିଁ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏବଂ ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିବାରୁ, କେବେ ବି ସନ୍ତାନର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେନାହିଁ।' ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଏପରେ ଦେବତାମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ସେନା ପାଇଁ ଏକ ନାୟକ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ମହାଦେବ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ହିମବନ୍ତର ଏକ ଶିଖରରେ ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏହିଭଳି ହେଉଛି ଗଙ୍ଗା ଓ ଉମାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଦିବ୍ୟ କଥା, ତାଙ୍କର ଶାପ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ତାଙ୍କର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରଥମେ ଦେବଲୋକକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।