ମାୟା ନାମକ ଦାନବଙ୍କର ଏକ ବିଶାଳ ମହଳ ଅଛି, ଯାହା ସେ ନିଜେ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ମୈନାକ ପର୍ବତ ତଥା ତାହାର ଢଳାଣ, ମଞ୍ଚ, ଏବଂ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଶୋଧନ କରିବା ଦରକାର। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ ମହିଳାମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି। ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ବାଳଖିଲ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ସେହି ନିଷ୍ପାପ ସିଦ୍ଧମାନେ, ତପଉଷ୍ଠିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର, ସମ୍ମାନର ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୟାଳୁ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଦରକାର। ସେଠାରେ ବୈଖାନସ ନାମକ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଫୁଲରେ ଢାକାଯାଇଛି। ଏହି ହ୍ରଦରେ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦର ହଂସମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ବୀ। ଏହାକୁ କୁବେରଙ୍କ ରାଜସ୍ନାନ ସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ବିଶାଳ ହାତୀ, ତାହାର ସଙ୍ଗୀନୀମାନଙ୍କ ସହ ଏଠାରେ ସଦା ବିଚରଣ କରେ। ସେ ହ୍ରଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ, ଯେଉଁଠାରେ ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ନ ଚନ୍ଦ୍ର, ନ ତାରା, ନ ମେଘ, ଏବଂ ତାହାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହାର ପରେ ଶୈଳୋଦା ନାମକ ଏକ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହାର ଦୁଇ କୂଳରେ କୀଚକ ବାଁସ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି। ଏହି ବାଁସ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଏକ ପାରୁଠାରୁ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ପୁଣି ଫେରାଇ ଆଣେ। ସେଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଧର୍ମୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ। ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହାର ଜଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର କୂଳ ନୀଳ ବୈଦୂର୍ୟ ପତ୍ର ଏବଂ କମଳ ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଜଳାଶୟମାନେ ଲାଲ କମଳ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନପତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତନ୍ତୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ନୀଳ କମଳ ଜଙ୍ଗଲ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି। ନଦୀ କୂଳ ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତା ଓ ମହାରତ୍ନରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏଠାରେ ଝରଣା ମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଝରିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶାଖା ପତ୍ରରେ ଘନତା ଅଛି, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ରୁଚି ଓ ସ୍ପର୍ଶର ଅନୁଭୂତି ଦେଇ, ଯେକୌଣସି ଆବଶ୍ୟକ ବସ୍ତୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟର ଅଳଙ୍କାର ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। କିଛି ଅନ୍ୟ ଗଛ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଭୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ରଙ୍ଗିନ ଚାଦର ଓ ଶୋଭା ଦେଇଥିବା ଶଯ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଗଛ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମାଳା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅପୂର୍ବ ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ଯୌବନ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଗୁଣବତୀ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ସେଠାରେ ସଦା ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ, ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ ଓ ଇଚ୍ଛାମତ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ହସ୍ୟର ଶବ୍ଦ ସଦା ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ କେହି କେବେ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହି ଅପ୍ରିୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଦିନକୁ ଦିନ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଗୁଣବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ଉତ୍ତର ସାଗର ଅଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ସୋମ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଅଛି। ଏହି ପର୍ବତକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଇଥିବା ଦେବତାମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ଏହି ପର୍ବତ ଆକାଶରେ ଏକ ରାଜା ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ ରହିଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ, ଏହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ କରାଯାଏ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ। ସେଠାରେ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଏକାଦଶ ରୂପରେ ଶିବ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ବସିଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଉ ନାହିଁ। କାରଣ, ସୋମ ପର୍ବତକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯିବା ଉଚିତ। ହେ ମନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ୟ ବାନରମାନେ, ବାନରମାନେ ଏଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବାକୁ ସମର୍ଥ, ଏହା ପରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହୁଁ। ମୁଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ସେସବୁକୁ ଭଲଭାବେ ଖୋଜିବା ଦରକାର; ଯଦି ଏଠାରେ କିଛି ଅଲିଖିତ ରହିଯାଇଛି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ମନ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କରି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏବଂ ମୋତେ ବଡ଼ ଉପକାର ହେବ; ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ। ତାପରେ, ତୁମେ ତୁମ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ମୋର ପ୍ରଶଂସା ଓ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦଳନ କରି, ପୃଥିବୀରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରଣ କରିପାରିବ। ଏହିପରି ଉତ୍କଳ ଶ୍ରୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ଶର୍ଗ ପଢ଼ିବାକୁ ଆସ। ଏହି ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ବିଶ୍ୱାସର ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ, କାରଣ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତା ତାଙ୍କର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କ ମହାନ ନାୟକ, ବାୟୁପୁତ୍ର ଶୂରବୀର ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ବନରମୁଖ୍ୟ, ତୁମ ଗତିରେ ମୁଁ କୌଣସି ବାଧା ଦେଖୁନାହିଁ, ଚାହେଁ ସେ ଭୂମି, ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ଜଳରେ ହେଉ।