ବନରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ବାନରମାନେ, ଦୂରେ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏବଂ ରମ୍ୟ ମହଳ ଦେଖିପାରିବେ, ଯାହା କୁବେରଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ। ଏହି ମହଳ ଧୂସର ମେଘ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ତିଆରି। ସେଠାରେ ବିଶାଳ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଗୋଲାପ ଓ ବିଶାଳ ନୀଳ କମଳ ଫୁଲିଛି, ହଂସ ଓ ବକ ଦଳ ଭିତରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଧନୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯକ୍ଷପତି ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ ନିଜ ଗୁହ୍ୟକ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପାହାଡ଼ ଓ ତାହାର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ତଲାଶ କର, କାରଣ ରାବଣ ଓ ସୀତା ସେଠାରେ ଲୁଚିଥିବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିବ, ସେଠାର ଗୁହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ; ସତର୍କ ଭାବରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ପର୍ବତର ଅନ୍ୟ ଗୁହା, ଢାଳ, ଶିଖର, ଉପତ୍ୟକା ଓ ତଳଭାଗକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତଲାଶ କରିବା ଦରକାର। ତାହାଠାରେ ଗଛ ନଥିବା କାମ ପର୍ବତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ରହୁଥିବା ମାନସ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ, ଭୂତ, ଅସୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତ ସହିତ ତାହାର ଶିଖର, ତଳଭାଗ ଓ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ତଲାଶ କରିବା ପରେ, ତାହାଠାରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଅଛି। ସେଠାରେ ମାୟା ନାମକ ଦାନବଙ୍କ ନିଜ ହାତେ ତିଆରି ମହଳ ଅଛି; ମୈନାକ ପର୍ବତର ଶିଖର, ତଳଭାଗ ଓ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବା ଦରକାର। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେ ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ବସୁଥିବା ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି। ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ଓ ବଳଖିଲ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ରହନ୍ତି; ଏହି ପାପ ଶୂନ୍ୟ, ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରଣାମ ଯୋଗ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ବୈଖାନସ ହ୍ରଦ ଅଛି, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଛି। ଏହି ହ୍ରଦରେ ରୂପବତୀ ହଂସମାନେ ରହନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହିଠାରେ କୁବେରଙ୍କର ରାଜସ୍ନାନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏକ ହାତୀ, ତାହାର ମହିଳା ସହ ଏକାଗ୍ର ରହିଥାଏ; ଏହି ହ୍ରଦ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଆଗରେ ଏମିତି ଏକ ଆକାଶ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ମେଘ କିଛି ନାହିଁ, ଆରମ୍ଭ ଯା କିଛି ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ଭଳି ତପସ୍ୱୀମାନେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୟନ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନ ପରେ ଶୈଳୋଦା ନାମକ ଏକ ନଦୀ ବହେ; ଏହି ନଦୀର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କିଚକ ବାଁସ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି। ଏହି ବାଁସ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧମାନେ ଓପାରକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ରହିବା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ରୟ। ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହାର ଜଳ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ତଟ ନୀଳ ବେରିଲ ଓ କମଳ ତଳାବ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ଜଳାଶୟ ରବିର ତେଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଲାଲ କମଳ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନପତ୍ର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ତାନ୍ତୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୀଳ କମଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଢାକିଯାଇଛି। ନଦୀ ତଟ ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ମୁକ୍ତା ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥାଏ, ତାଲ ନଦୀ ଜଳ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଭରି ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଗଛମାନେ ସଦା ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥାଏ, ଶାଖା ପତ୍ର ଘନ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଥାଏ। ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଛମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ମୁକୁତା ଓ ବୈଦୁର୍ୟ ରତ୍ନ ଯୁକ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଉଭୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। କିଛି ଅନ୍ୟ ଗଛ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ ଗଛ ରତ୍ନ ଯୁକ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ରଙ୍ଗିନ ଚାଦର ଓ ଶୋଭାପ୍ରଦ ଶୟ୍ୟା ଉପଲବ୍ଧ, ଅନ୍ୟ ଗଛ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ମାଳା ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଅତି ରୁଚିକର ପାନୀୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଗୁଣବତୀ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ସିଦ୍ଧ, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଜ୍ୟୋତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଲିନ, ଭୋଗରେ ରତ, ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଉପଲବ୍ଧ। ସେଠାରେ ସଦା ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ହସର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏଠାରେ କେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ନୁହଁନ୍ତି; ପ୍ରତିଦିନ ଆନନ୍ଦ ଓ ନୂତନ ଗୁଣ ଉନ୍ନତି ପାଏ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ଉତ୍ତର ସାଗର ଅଛି, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମୟ ମହାପର୍ବତ ସୋମ ଦେଖାଯାଏ। ଦେବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସୋମ ପର୍ବତକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ପରିଚିତ, ଏବଂ ଏହା ନିଜ ତେଜରେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଲାଗେ। ସେଠାରେ ଏକାଦଶ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ସ୍ୱରୂପ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା ଶିବ ଓ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ପରେ ଆଉ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ସୋମ ପର୍ବତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି; ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, ତୁରନ୍ତ ଫେରିଯିବା ଉଚିତ। ବନରମୁଖ୍ୟ, ବନରମାନେ ଏଠାକୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ସମ୍ଭବ; ଏହାଠାରୁ ଆଗକୁ କିଛି ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ସେସବୁ ସ୍ଥାନକୁ ତଲାଶ କରିବା ଦରକାର; ଯଦି କିଛି ଅଲିଖିତ ଅଛି, ସେଥିପାଇଁ ମନ ଦେଖିବା ଉଚିତ।