ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କର ରାଜା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଖଣିଜର ଉତ୍ସ ହିମବତଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ମାତା ମେନା, ଯିଏ କାଞ୍ଚନ ଶରୀର ଓ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଏବଂ ହିମବତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ । ମେନାଙ୍କୁ ଠାରୁ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ହିମବତଙ୍କର ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଉମା । ଏହି ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଏହି ବଡ଼ କନ୍ୟା, ତିନି ପଥରେ ବହୁଥିବା ନଦୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ହିମବତଙ୍କଠାରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ହିମବତ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲି, ତିନି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ କନ୍ୟା, ସଂସାର ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ତିନି ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ତାଁଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଏହିଁଠି, ପାହାଡ଼ର ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା ଉମା ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ହିମବତ ନିଜ ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ଉମାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ରାଘବ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ସଂସାରରେ ପୂଜିତ—ଗଙ୍ଗା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଉମା ଦେବୀ । ଏପରି ଭାବେ ତିନି ପଥରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା କିପରି ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି । ଏହି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦିବ୍ୟ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ପାପ ରହିତ ଏବଂ ଜଳବାହିନୀ ହୋଇ ଦେବଲୋକକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ । ଏଠିଏ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କଥା କହିଛି, ଏବେ ଏହାର ଆଗକୁ କଥା ଶୁଣ । ଯେତେବେଳେ ମୁନି ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ କହି ଶେଷ କଲେ, ତେବେ ଶୂରବୀର ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କଥା କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ଦୟାକରି ପାହାଡ଼ର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କର ଜନ୍ମକଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ମୂଳ ଖୁବ ଖୁବ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହନ୍ତୁ ।" "ସଂସାର ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗା କିପରି ତିନି ପଥରେ ବହୁଛନ୍ତି? ତିନି ପଥରେ ବହୁଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା କେମିତି ଏହି ନାମ ପେଲେ?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବୀଣ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: "ହେ ରାମ, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶିତିକଣ୍ଠ ନବବଧୁ ସହିତ ରହିଥିଲେ । ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ନବବଧୁ ଉମାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ଏକ ଶତଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକତ୍ର ରହିଲେ । କିନ୍ତୁ, ହେ ରାମ, ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବିତିଲା ମଧ୍ୟେ ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ ନାହିଁ । ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—'ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବେ, ତାକୁ କିଏ ସହିପାରିବ?' ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ହେ ଦେବଦେବ, ମହାଦେବ, ଆମ ନମସ୍କାର ଗ୍ରହଣ କରି, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ । ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏତେ ବିପୁଳ, ଏହାକୁ ତିନି ଲୋକ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦୟାକରି ଉମାଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ । ଏହି ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧିଦିଅନ୍ତୁ, ଏହି ସଂସାରକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଏହାକୁ ଅବସ୍ଥିତିଯୋଗ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।' ଦେବମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ତଥା' କହି, ପୁନଃ କହିଲେ—'ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧିଦେବି, ଦେବତା ଓ ପୃଥିବୀର ଶାନ୍ତି ହେଉ । ଏହି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି, ଏହାକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଦୟାକରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତୁ ।' ତେବେ ଦେବମାନେ କହିଲେ, 'ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇଛି, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିବେ ।' ଏହା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନେତା ମହାଦେବ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭରିଗଲା । ପୁନି ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଅଗ୍ନି, ବିପୁଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର ।' ତେଣୁ, ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଶ୍ୱେତପାହାଡ଼ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସରବଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ସେ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିଗଣ ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା । ତେବେ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଉମା ଦେବୀ କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲି, ତଥାପି ମୋତେ ବିରତ କରାଗଲା; ଏହିପରି ଦୁଃଖ ପାଇଁ, ଆଜିଠାରୁ ତୁମେ ତୁମ ଜନ୍ମନୀରେ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟା ହେବେ ।' ଏହିଭଳି ଦେବତାମାନେ ଶାପିତ ହେଲେ, ଉମା ଦେବୀ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ—'ହେ ପୃଥିବୀ, ତୁମେ ଏକ ରୂପ ରଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଅନେକ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏକା ହେଇଯିବେ ।' ଏବଂ, 'ତୁମେ ମୋ ସନ୍ତାନକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କଲେ; ତେଣୁ ତୁମେ ପୁତ୍ରସୁଖ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ ।' ଏପରି ଦେବତାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶିବ, ଭାରୁଣଙ୍କ ରକ୍ଷିତ ଦିଗକୁ ଯାଇ, ତାହାଁଠାରେ ହିମବତ ଜନିତ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଢାଳରେ ଉମା ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ, ରାମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଦେଲି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା କହିବି ।