ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ବୀର ବନର ଶତବଳିଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ସମସ୍ତ ବନରମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଏବଂ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା ରାଜା, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଶତବଳି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଏକ ଲକ୍ଷ ବନର, ସହିତେ ଭୂତପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏହି ଅଭିଯାନରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—ସେମାନେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତରେ ଶୋଭିତ ଉତ୍ତର ଦିଗର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରାମଙ୍କ ମହିମାମୟୀ ପତ୍ନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମିଳିଗଲେ, ଆମେ ଋଣମୁକ୍ତ ହେବା ସହ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକ ହେବୁ। ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଆମ ପାଇଁ ଅପାର ଉପକାର କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଉପକାର ଶୋଧ କରିପାରିଲେ, ଆମ ଜୀବନ ଫଳବତୀ ହେବ। ଯଦି କେହି ଅପେକ୍ଷାକାରୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ତାହା ସେ କୌଣସି ଉପକାର କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ସାର୍ଥକ; ଏଠାରେ ଆମେ ଯିଏ ଆଗରୁ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉପକାର ଶୋଧିଲେ ତ ଆମ ଜନ୍ମ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଏହି ଦୃଢ଼ ସankalp ଧରି, ତୁମେ ଆମ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳକାମନା ପାଇଁ ଏପରି କରିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଜାନକୀ ଖୋଜାଯିବେ। ଏହି ରାମ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଏବଂ ଆମ ପ୍ରେମର ଅର୍ହ। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି, ଶୂରତା ଏବଂ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଠିନ ପରିସର, ନଦୀ, ପର୍ବତ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଏଠାରେ ତୁମେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଶୂରସେନ, ପ୍ରସ୍ଥଳ, ଭାରତ, କୁରୁ ଓ ମଦ୍ରକ ଦେଶ ଅନ୍ୱେଷଣ କର। ଏହା ପରେ କାମ୍ବୋଜ, ଯବନ, ଶକ ନଗର ଏବଂ ତା’ପରେ ଦରଦ ଓ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜିବା। ଲୋଧ୍ର ଓ ପଦ୍ମକ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦେଓଦାର ଅଟବୀରେ, ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଖୋଜିବା। ତା’ପରେ ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେହି ସୋମାଶ୍ରମ ଏବଂ ବିଶାଳ କାଳ ପର୍ବତକୁ ଯିବା। ସେହି ପର୍ବତର ଉତ୍ତଙ୍କ ଏବଂ ଗୁହାମାନେ, ତା’ଠାରେ ରାମଙ୍କ ନିର୍ଦୋଷ ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜିବା, ହେ ବନରମାନେ। ଏହି ପର୍ବତ ପରିକ୍ରମା କରି, ସୁନା ଚୂଡ଼ାଅଳଙ୍କ ସହିତ ମହାନ ପର୍ବତ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସୁଦର୍ଶନ ପର୍ବତକୁ ଯିବା। ଏହା ପରେ ଦେବସଖା ପର୍ବତ ଆସିବ, ଏହା ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଥିବା ସ୍ଥାନ। ସେଠାରେ ଉଦ୍ୟାନ, ଝରଣା ଓ ଗୁହାମାନେ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀ ରହିପାରନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବତ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ଏକ ଶତ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ମହାନ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ପର୍ବତ, ନଦୀ, ବୃକ୍ଷ କିଛି ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ। ସେହି ଭୟାନକ ଅଞ୍ଚଳ ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ତୁମେ କୃଶ୍ନ ରଙ୍ଗର କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିବା, ଏବଂ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେବା। ସେଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ମେଘ ସମ ମହାଳ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ସେଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳପଦ୍ମ ଫୁଲ, ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଭିଡ଼, ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ଖେଳୁଥିବେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଧନୀ ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତ ବିଶ୍ରବାଣଙ୍କ ରାଜା ବୈଶ୍ରବଣ, ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ସହ ଉଲ୍ଲାସ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଶିଖର ଓ ଗୁହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବା, ଯେଉଁଠାରେ ରାବଣ ଓ ସୀତା ଥାଇପାରନ୍ତି। ତା’ପରେ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାର ଗୁହା, ଯାହା ପ୍ରବେଶ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ସାବଧାନିକ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପଡିବ। ସେଠାରେ ସୂର୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମହାଋଷିମାନେ, ଦେବମାନେ ନିଜେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବେ। ଅନ୍ୟ ଗୁହା, ଢାଳ, ଶିଖର, ଖାଡ଼, ପାହାଡ଼ ତଳ ଏହି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା। ସେଠାରେ ବୃକ୍ଷହୀନ କାମ ପର୍ବତ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ବସିଥିବା ମାନସ ସରୋବର ଅଛି; ସେଠାରେ ଦେବ, ଭୂତ, ଦାନବ ଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ସେହି କ୍ରଉଞ୍ଚ ପର୍ବତର ଢାଳ, ମଞ୍ଚ, ଶିଖର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖୋଜିବା; ତା’ପରେ ମୈନାକ ପର୍ବତ ଆସିବ। ସେଠାରେ ଦାନବ ମୟଙ୍କ ନିଜ ହାତରେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମହାଳ ଅଛି; ମୈନାକ ପର୍ବତର ଢାଳ, ମଞ୍ଚ, ଗୁହା ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଘୋଡ଼ାମୁହଁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି; ସେଠା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ବସିଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା। ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ, ବୈଖାନସ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବସିଥିବା ବାଲଖିଲ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରିବା। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା; ସେଠାରେ ସୁନା ପଦ୍ମରେ ଢକା ଭୂମିରେ ବୈଖାନସ ସରୋବର ଅଛି। ଏହି ସରୋବର ଉପରେ ସୁନ୍ଦର ହଂସ ଚାଲିଥାନ୍ତି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଏହା କୁବେରଙ୍କ ରାଜସ୍ନାନ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ହାତୀ, ନିତ୍ୟ ତା’ର ମହିଳା ସହ ଘୁରିଘୁରି ଚାଲେ; ସେହି ସରୋବର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ତୁମେ ଏକ ଏମିତି ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ୟ, ତାରା, ମେଘ କିଛି ନାହିଁ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦେବସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସିଦ୍ଧମାନେ ଅପୂର୍ବ ଆଲୋକରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ ପରେ ଶୈଳୋଦା ନଦୀ ବହୁଥାଏ; ଏହାର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କିଚକ ବାଁସ ଜଙ୍ଗଲ ଅଛି। ସେହି ବାଁସ ଗୁଡ଼ିକ ତପସ୍ୟା କରିଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଦେଉଁପାର ଏବଂ ନେଇଯିଅନ୍ତି; ସେଠାରେ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି। ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ନଦୀ ବହୁଥାଏ, ସୁନା ପଦ୍ମରୁ ତିଆରି ଜଳ, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନୀଳ ମଣି ଗଛ ଏବଂ ପଦ୍ମ ପୋଖରୀ ଶୋଭା ପାଉଛି।