ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଓ ବକ ରହିଥାଏ, ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଓ ରାଘବ ଖୁସିରେ ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ। ସେହି ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିବାସ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରି, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଲାଗୁଥିଲା, ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀର ଶୁଭ୍ର କୂଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ଭରିଥିଲା। ଏହାପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି, ରାଘବମାନେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଭଗବନ, ମୁଁ ଏହି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ କିପରି ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି, ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେଲେ?" ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା ହିମବତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଦୁଇଟି ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାଙ୍କ ପିତା। ସେମାନଙ୍କ ମାତା ଥିଲେ ମେନା, ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଓ ହିମବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଏହି ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବଡ଼ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଉମା। ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ହିମବତ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭାବେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାକୁ, ଯିଏ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବହନ୍ତି, ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପାଇ, ତିନି ଲୋକର କଲ୍ୟାଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧ କରି ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାଘବ, ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଉମା ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଓ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ପର୍ବତରାଜ ତାଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଉମାକୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପୂଜିତ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ ହେ ରାଘବ, ପାହାଡ଼ର ଦୁଇ ଦୁହିତା— ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଓ ଉମା ଦେବୀ— ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ। ମୁଁ ଏହି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା କିପରି ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାହା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲି। ପରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୋଭାମୟୀ ନଦୀ, ପାହାଡ଼ର ଦୁହିତା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଜଳବାହିନୀ। ଏହାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେଲାପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏହି ଗଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧାର୍ମିକ କଥା କହିଛନ୍ତି; ଏବେ ଆପଣ ପାହାଡ଼ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା କିପରି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହନ୍ତି? ସେ କିପରି 'ତ୍ରିପଥଗା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଏବଂ କାହା ସହ ତାଙ୍କ କର୍ମ ହେଲା?" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲାପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: "ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମହାତ୍ମା ଶିତିକଣ୍ଠ ନବବିବାହିତ ଥିଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାଦେବ ନିଜ ଦେବୀ ସହ ସଂଯୋଗ କଲେ; ଏହି ଭାବେ ଏକ ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ତଥାପି, ରାମ, କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଲାନି। ଏହାଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତାହାକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ?' ଏହି ଭାବେ ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁରୋଧ କଲେ: 'ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଆମୋଁକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ତିନି ଲୋକ ଧାରଣ କରିପାରିବେନାହିଁ, ଦୟାକରି ଦେବୀ ସହ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଏହି ଲୋକମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।' ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ 'ତଥା' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ଦେବୀ ସହ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବି; ଦେବତା ଓ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଏହି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ?' ତାପରେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଆଜି ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାକୁ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିବ।' ଏହିପରି କହିଲେ, ଦେବମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପୁନଃ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ: 'ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବାୟୁ ସହ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର।' ତାପରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ ଧଳା ପାହାଡ଼ ଓ ଦିବ୍ୟ ସରବନ ଉଦିତ ହେଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ସମସ୍ତେ ଅତି ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ତେବେ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଉମା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଯୋଗ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ବିଘ୍ନ କରାଗଲା, ତେଣୁ ତୁମେମାନେ ତୁମ ଜନ୍ମିନୀରେ ସନ୍ତାନ ପାଇବେନାହିଁ; ଆଜିଠାରୁ ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିର୍ସନ୍ତାନ ରହିବେ।' ଏହିଭଳି ଗଙ୍ଗା ଓ ଉମାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହିବା କଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।