ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ପାଇଁ ମନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ବାନରମାନେ ଚାଲିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କର ବନ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ପାହାଡ଼ ରହିଛି, ଯେଉଁଠି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୀତଳ ପଥର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଏହି ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ବାନରମାନେ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଉଚିତ । ସେଠାରେ ଜଳରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ ଓ ମକର ଘୁଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇନ ଓ ତମାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାନରମାନେ ଚାଲିବେ । ଏଠି ନାରିକେଳ ଗଛର ଉପବନ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ଏଠି ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କର ନିବାସ ଖୋଜିବା ଉଚିତ । ସେଠି ପାହାଡ଼ ଓ ବନରେ ଏବଂ କୂଳରେ ଥିବା ମୁରବିପଟ୍ଟନ ଓ ଜାତପୁର ନଗର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଅବନ୍ତୀ, ଅଙ୍ଗଲେପା ଓ ଅଚିହ୍ନା ବନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଓ ନଗର ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ସିନ୍ଧୁ ଓ ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ସୋମଗିରି ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହାର ଶତ ଶିଖର ଓ ମହାନ ବୃକ୍ଷ ଅଛି । ଏହାର ସୁନ୍ଦର ପ୍ଲାଟୋରେ ଡାଣ୍ଡା ଥିବା ସିଂହମାନେ ବାସ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଘର ମାଛ, ତିମି, ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି । ସେଠି ସିଂହ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଥିବା ହାତୀମାନେ ଗର୍ବିତ ଓ ତୃପ୍ତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଏ । ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଜଳାଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିବାକୁ ମିଳନ୍ତି, ଏହାର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଯାଇଛି, ସୁନାରେ ମଣିଯାଇଛି ଓ ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ । ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ବାନରମାନେ ତୃତୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ; ସାଗରର ସୁନା ଶିଳା, ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଶତ ଯୋଜନା । ପରିୟତ୍ର ଅଞ୍ଚଳର ଦୁର୍ଲଭ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ବାନରମାନେ ଏଠି ଚବିଶ କୋଟି ଦ୍ରୁତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଦେଖିବେ । ସେଠି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିପରି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦେହରେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶକ୍ତି ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାସ କରନ୍ତି । ବାନରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିକଟ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସେଠିରୁ କୌଣସି ଫଳ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସେମାନେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ, ଶୂର ବେଶୀ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏଠି ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଉଚିତ; ବାନରମାନେ ନିଜ ଆଚରଣ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କିଛି ନାହିଁ । ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି — ବଜ୍ର, ଏହାର ଆକାର ପ୍ରବଳ, ବେରିଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଢକା । ଏଠି ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ୟର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ବାନରମାନେ ଏଠିର ଗୁହାଗୁଡିକୁ ସାବଧାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ । ସାଗରର ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ଚକ୍ରବାନ୍ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଶିଲ୍ପୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏକ ହଜାର ତଳି ଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେଠି, ପଞ୍ଚଜନ ଦାନବ ଓ ହୟଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପରମପୁରୁଷ ଚକ୍ର ଓ ସଙ୍ଖ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଏହି ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶିଖର ଓ ବିଶାଳ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ତେଷଠି ଅଞ୍ଚଳରେ ଚଷଠି ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ୟରେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି — ଭାରାହ, ସୁନା ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଭାରୁଣ ଅଞ୍ଚଳର ଉପକୂଳରେ । ଏଠି ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ନାମର ସୁନାର ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନରକ ବାସ କରେ । ଏହି ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶିଖର ଓ ବିଶାଳ ଗୁହାଗୁଡିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ କହାଯାଇଛି । ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପାହାଡ଼ର ପରେ, ଯେଉଁଠି ସୁନା ଅନ୍ତର ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ସୁନା ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଝରଣା ଝରିଥାଏ । ସେଠି ହାତୀ, ବନ୍ଦର, ସିଂହ, ବାଘ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି । ଏହି ପାହାଡ଼ରେ ବିରାଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଓ ବୃତ୍ର ବିଧ୍ଵଂସକ, ଦେବତାମାନେ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ କରିଥିଲେ; ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ମେଘ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପାହାଡ଼ର ପରେ, ମହେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ ଷଠି ହଜାର ସୁନା ପାହାଡ଼ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଦ୍ରୁତ, ସୁନାର ଫୁଲ ଗଛରେ ଶୋଭିତ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି ପାହାଡ଼ର ରାଜା — ମେରୁ, ପରମ ପାହାଡ଼, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ କୃପାଶୀଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେରୁକୁ କହିଥିଲେ: "ତୁମଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋର କୃପାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ସୁନାର ହେବେ ।" ଏବଂ ତୁମଉପରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବମାନେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସୁନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବେ । ବିଶ୍ୱଦେବ, ବସୁ, ମାରୁତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଆସି, ପରମପାହାଡ଼ ମେରୁକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଏହି ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିଯାଏ । ଏହି ଶିଖରରେ ଏକ ବଡ଼ ଦିବ୍ୟ ମହଳ ଅଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତିଆରି କରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରରେ ଭରିଯାଇଛି । ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହି ମହଳ ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କର ନିବାସ, ଯେଉଁଠି ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ମେରୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଖଜୁରି ଗଛ ଅଛି, ଦଶ ତଣ୍ଡ ଥିବା, ସୁନାରେ ମଣିଯାଇଛି, ନିର୍ମଳ ସୁନାର ଏବଂ ଶୋଭାୟମାନ ମଞ୍ଚ ଅଛି । ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗ, ଝିଲି, ନଦୀ ମଧ୍ୟ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଉଚିତ । ଏଠି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ମେରୁସାବର୍ଣି ନାମକ ବଡ଼ ଋଷି ବାସ କରନ୍ତି । ବାନରମାନେ ଉଚିତ ଭାବରେ ମେରୁସାବର୍ଣିଙ୍କୁ ଶିର ଭୂମିରେ ରଖି ନମସ୍କାର କରି, ମୈଥିଲୀ ସୀତା ବିଷୟରେ ଖବର ଚାହିଁବା ।