ରାମଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ପଥ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଖାଇଛି—ଏହି ପଥରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଚଲନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହି ପଥରେ ଆଗେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ମନୋହର ବନମାନେ ଦେଖି ଚଲି ଚଲିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବା ପରେ, ଦିନ ଅଧା ହେବାବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀ—ଏହି ପ୍ରମୁଖ ନଦୀକୁ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ଓ ବକମାନେ ବସିଥାନ୍ତି, ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷି, ରାଘବ ରାମ ସହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାହା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମଧୁର ଭୋଜନ କରି, ସମସ୍ତେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ଶୁଭ୍ର ମନୋଭାବରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବସି, ରାଘବ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ରାମ, ଆନନ୍ଦିତ ମନରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଏହି ତିନିପଥ ହେଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। କିପରି ସେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?" ରାମଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ସୁକତା ଦେଖି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ହେ ରାମ, ହିମବତ୍ ପର୍ବତ, ଯିଏ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧାତୁମୟ, ତାଙ୍କର ଭୂମିରେ ଦୁଇଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟୀ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମା' ଥିଲେ ମେନା, ମେରୁ ପର୍ବତର ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ କନ୍ୟା, ହିମବତଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ। ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଗଙ୍ଗା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଉମା।" "ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ, ଏହି ତିନିପଥ ହେଉଥିବା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ହିମବତଙ୍କଠାରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ହିମବତ ଧର୍ମପଥରେ ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବହିଥାନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କର କାମ ସାଧି ଚାଲିଗଲେ।" "ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା ଉମା, ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ନ ଥିଲେ। ହିମବତ ତାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଓ ଅପୂର୍ବ ରୂପବତୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, କାରଣ ସେ ତିବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ରାଘବ, ପର୍ବତର ଏହି ଦୁଇ କନ୍ୟା—ଗଙ୍ଗା ଓ ଉମା—ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, କିପରି ତିନିପଥ ହେଉଥିବା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହି ଶୋଭାମୟୀ ଦେବୀ ନଦୀ, ପର୍ବତପତିଙ୍କର କନ୍ୟା, ପାପହୀନ ଓ ଜଳବାହିନୀ ଭାବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ଉଠିଗଲେ।" ଏଠିଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ କଥା ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି, ଏବେ ଦୟାକରି ପ୍ରସ୍ତାର ପର୍ବତପତିଙ୍କର ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ। ଏହି ଗଙ୍ଗା କିପରି ତିନିପଥରେ ବହିଥାନ୍ତି? କିଏ ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦେଲେ? ଏହି ତିନି ଲୋକରେ, କାହା ସହିତ ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରୁ ସେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ?" ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ତପୋଧନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—"ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ଶିତିକଣ୍ଠ ନବବିବାହିତ ଥିଲେ। ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାଦେବ ନିଜ ଅନନ୍ଦରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ରମଣରେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଦେବବର୍ଷ ବିତିଗଲା।" "ତଥାପି, ହେ ରାମ, କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ ନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—'ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଉଁଠି କିଏ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ?' ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଅନୁରୋଧ କଲେ, 'ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ଆପଣ ଆମକୁ କୃପା କରନ୍ତୁ।'" "ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—'ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଆପଣ ଓ ଦେବୀ ଏକାଠି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ତିନି ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ଆପଣ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବରୋଧ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରନ୍ତୁ।'" "ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଥା ତଥା, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅବରୋଧ କରିବି, ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ। ଦେବତା ଓ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।'" "ତେବେ ମହାଦେବ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଛି, ତାହାକୁ କିଏ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଏହା କହନ୍ତୁ।'" "ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆଜି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହାକୁ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିବ।'" "ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ତାଙ୍କର ମହାଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କଲେ, ଯାହାରେ ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ବନମାନେ ଭରିଗଲା।" "ପୁନି ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କର।'" "ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ଆସି, ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସାରବଣ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।" "ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ କାର୍ତ୍ତିକେୟ; ଏତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଉମା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।" ଏହିଭଳି ଗଙ୍ଗା ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କର ତିନିପଥରେ ବହିବା, ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବତରଣ କଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାମଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।