ଶୋଣ ନଦୀର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରାମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁନିବର, ଏହି ଶୋଣ ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଭୀର ଏବଂ ବେଳାଭୂମି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଆମେ କେଉଁ ପଥରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ?” ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ପଥ ଯାହା ମୁଁ ଦେଖାଇଛି, ଏହି ପଥରେ ମହାମୁନିମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ପରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖୁଥାଏ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା ପରେ, ଅର୍ଧ ଦିନ ବିତିଗଲା, ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ମୁନିମାନେ ସେଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହଂସ ଓ କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଆବାସିତ, ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଓ ରାଘବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ନଦୀ ତଟରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ଅମୃତ ସମାନ ପିଣ୍ଡ ଭୋଜନ କରି, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଜାହ୍ନବୀ ତଟରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ତା’ପରେ ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ବସି ଥିଲେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ରାମ, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଭଗବନ୍, ଏହି ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗା ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ କିପରି ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି, ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?” ରାମଙ୍କ ଏହି କଥାରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ହେ ରାମ, ପାର୍ବତ୍ୟ ରାଜା ହିମବତ୍, ଯିଏ ଧାତୁର ମହାସ୍ରୋତ, ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମାତା ମେନା, ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା, ହିମବତଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ୟା। ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଗଙ୍ଗା, ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଉମା। ଏପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ତିନିପଥ ଧାରା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ହିମବତ୍ଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ହିମବତ୍ ଧର୍ମବତ୍ ଭାବେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ, ଯିଏ ଲୋକପାବନୀ, ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ଚାଲିଗଲେ। ରାଘବ, ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା ଉମା ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ୍ ହେଲେ। ପର୍ବତରାଜ ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ତପୋବଳରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ଦୁଇଜଣ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା—ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଉମା, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ। ଏଭଳି ଭାବରେ ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗା ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଗଙ୍ଗା ଦେବଲୋକକୁ ଉତ୍କ୍ରମ କରି, ନିର୍ମଳ ଜଳ ଧାରଣ କଲେ।” ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେଲା। ତା’ପରେ ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାୟୁକ୍ତ ଭାବେ ଶ୍ରବଣ କରି, ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଦୟାକରି ଏବେ ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ପ୍ରଥମ କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଉତ୍ପତ୍ତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ୟାନ ରଖନ୍ତି। ଏହି ତ୍ରିପଥ ଧାରା ଗଙ୍ଗା କିପରି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି? ସେ କେମିତି ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହିଥିବା ନଦୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ: “ହେ ରାମ, ପୁରାତନ ଦିନରେ, ମହାତ୍ମା ଶିତିକଣ୍ଠ ନବବିବାହିତ ଥିଲେ। ମହାଦେବ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଲୀଳାରତ ହେଲେ, ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା, ତଥାପି କୌଣସି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଲା ନାହିଁ। ଏହାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ—‘ଏଠାରେ କିଛି ଜନ୍ମ ନେଲେ, କିଏ ତା’କୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ?’” ସମସ୍ତେ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ କରିବାକୁ ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏତେ ବିପୁଳ, ଏହାକୁ ଏହି ତିନି ଲୋକ ଧାରଣ କରିପାରିବେନି। ଦୟାକରି ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ହେବ।” ମହାଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, “ଠିକ୍ ଅଛି,” ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବି, ଦେବତା ଓ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଏହି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛି, ତା’କୁ କିଏ ଧାରଣ କରିବ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ଆଜି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହେଇଛି, ପୃଥିବୀ ତା’କୁ ଧାରଣ କରିବ।” ଏହାରେ ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଯାହାରେ ପୃଥିବୀ, ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପୁନଃ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିଦେବ, ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଅଗ୍ନି ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ ଓ ଦିବ୍ୟ ସରବନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭାର ସମାନ ଜ୍ଵଳମାନ।