ଏକ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ରାମ ନିଜ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କ୍ରିୟାକଳାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାର୍ଷେ, ଏହି ଶୋଣା ନଦୀ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗଭୀର ଓ ବାଳୁକା ବେଳାରେ ଶୋଭିତ। ଆମେ କେଉଁ ପଥରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ?” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହି ପଥ ମୁଁ ଦେଖାଇଥିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାଆନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ପରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏବଂ ରାମ ଏହି ପଥରେ ଦୂରଦୂରଯାଏ ଯାଉଥିଲେ, ପରିବେଶର ଅନେକ ବନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ଏମିତି ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ଅର୍ଧ ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁନିମାନେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ହଂସ ଓ ବକମାନେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ରାଘବମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ନଦୀ କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ହୋମ କଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଭୋଜନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମନ ଭରି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଭ୍ର ଜାହ୍ନବୀ କୂଳରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ମହାମନା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ବସିଥିଲେ। ରାଘବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ। ରାମ, ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହି ତିନିପଥ ଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। କିପରି ସେ ତିନି ଲୋକରେ ବିଦ୍ୟାମାନ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ନଦୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସୁକତା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ରାଜା ହିମବନ୍ତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଖଣିଜର ଉତ୍ସ, ଭୂମିରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟାଙ୍କର ପିତା। ସେମାନଙ୍କ ମାତା ମେନା, ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଓ ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଏଠାରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା, ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଉମା। ଏହା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏହି ତିନିପଥ ଗାମିନୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ହିମବନ୍ତଙ୍କ ନିକଟରୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ହିମବନ୍ତ ଧର୍ମପଥରେ ତାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା, ସଂସାର ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଦେଇଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହୋଇ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ର ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଉମା ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅତି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହିମବନ୍ତ ଉମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଦେଖି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହିଭଳି ରାଘବ, ପାହାଡ଼ର ଏହି ଦୁଇଜଣୀ କନ୍ୟା—ଗଙ୍ଗା ଓ ଉମା—ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ। ଗଙ୍ଗା ତିନିପଥ ଧାରଣ କରି ଆକାଶକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ପୁତ୍ରୀ ଗଙ୍ଗା, ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଚେତାବନୀ ଦେଲେ। ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧାର୍ମିକ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏବେ ଦୟାକରି ପାହାଡ଼ର ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟାଙ୍କ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନବ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି।” “କିପରି ଗଙ୍ଗା, ସଂସାର ପବିତ୍ର କରିଥିବା, ତିନି ପଥରେ ବହୁଛନ୍ତି? କିପରି ସେ ତିନି ଧାରାରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ?” ରାମଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତପୋବଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ— “ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମହାତ୍ମା ଶିତିକଣ୍ଠ (ମହାଦେବ) ନୂତନ ବିବାହିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛାରେ, ମହାଦେବ ଓ ଦେବୀ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଯୁଗଳ ଭୋଗରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶତ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଉମାଙ୍କୁ କୌଣସି ସନ୍ତାନ ହେଲେ ନାହିଁ। ତେବେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ, “ଏଠାରେ ଯଦି କୌଣସି ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଉଁଠି କିଏ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ?” ସେମାନେ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଦେବେଶ, ଆମର ପ୍ରଣାମର ଫଳରେ ଆମେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁ। ତୁମେ ତୁମର ତପୋବଳରେ ଉମା ସହିତ ପୂନଃ ତପସ୍ୟା କର। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧାରଣ କରିପାରିବେନାହିଁ। ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର। ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଅବାସ୍ୟ ନକର।” ଦେବତାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ମହାଦେବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବି, ଦେବୀ ସହିତ। ଦେବତାମାନେ ଓ ପୃଥିବୀ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରୁନ୍ତୁ। ମୋର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଛି, କିଏ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତେବେ ଦେବତାମାନେ ବୋଲିଲେ, “ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଆଜି ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ତୁମର ଶକ୍ତିକୁ ପୃଥିବୀ ଧାରଣ କରିବ।” ଏହା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀର ପାହାଡ଼ ଓ ଅଟବୀ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତା’ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଅଗ୍ନିଦେବ, ତୁମେ ବାୟୁ ସହିତ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କର।