ବନରାଗଣଙ୍କୁ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନା କରିବା ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ— ଏକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଯାହାକୁ ଜଳୋଦା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏକ ଦେହ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତି, ଘୋଡ଼ାର ମୁହଁ ଆକାରରେ, ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ମୁହଁର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାର ଜବାଳାରେ ଆକାର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରବାସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି, ଏହି ଭଦାବାମୁଖାକୁ ଦେଖି ଅସହାୟ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ ମଧୁର ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ, ତେର ଯୋଜନା ଦୂରରେ, ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଅଛି—ଜତରୂପଶିଳା—ଏହା ସୁନାର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ବନରାମାନେ, ଏଠାରେ ତମେ ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ନାଗରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଲଟସ ପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଏବଂ ମନୋହର। ସେ ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଦେବମାନେ ପୂଜିତ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଅନନ୍ତ, ହଜାରମୁଣ୍ଡିଆ ନାଗ, ନୀଳବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ବଡ଼ ଆତ୍ମାର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଏକ ସୁନାର ଧ୍ୱଜା ଅଛି, ତିନିଟି ମୁଣ୍ଡିଆ, ଏକ ମଞ୍ଚରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ଦୀପ୍ତିମାନ। ପାହାଡ଼ର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦେବମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଏହି ଗଠନ ଅଛି; ଏହା ପରେ ଅଛି ଉଦୟ ପାହାଡ଼, ଏହି ବଡ଼ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି। ଏହାର ଶିଖର ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଏ, ଆକାଶକୁ ଛୁଉଛି; ଦିବ୍ୟ, ସୁନାର, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶିଖର ସହିତ ଏକ ମଞ୍ଚ ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ ସୁନାର ଫୁଲ ହୋଇଥିବା ସାଲ, ପାଳମ, ତମାଳ ଓ କର୍ଣିକାର ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛି। ଏଠାରେ ସୌମନସ ନାମକ ଏକ ଶିଖର ଅଛି, ଦଶ ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ, ଏକ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପି, ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ତିଆରି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପଦ ରଖିଥିଲେ, ତିନି ଦିଗରେ ପଦବ୍ୟାପନ କରିବା ସମୟରେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ରଖିଥିଲେ। ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ବଡ଼ ଉଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ବୈଖାନସ ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ସୁଦର୍ଶନ ଦ୍ୱୀପ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବ; ଏଠି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି। ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ, ତମେ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା; ଏକ ଅଞ୍ଜ ଭାବରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସନ୍ଧାନ କରିବା। ପୂର୍ବ ଦିଗର ସନ୍ଧ୍ୟା ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଓ ବଡ଼ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହା ଭୂମି ଓ ବିଶ୍ୱର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ଥିକଣା; ଏହି ପୂର୍ବ ଦିଶା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ପାହାଡ଼ର ଶିଖର, ଝରଣା, ଗୁହାରେ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା। ଏହା ପରେ ଅସାଧ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ପୂର୍ବ ଦିଗ ଦେବମାନେ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ। ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନଥିବା ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଗୁହା, ନଦୀ ଓ ସ୍ଥାନରେ ଜନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା। ବନରାମାନେ, ଏଠିଯାଏ ପହଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ; ଏହା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟହୀନ, ସୀମାହୀନ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ବିଷୟରେ ଆମେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ବୈଦେହୀ ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜି, ଏକ ମାସ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ପାହାଡ଼କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ଫେରି ଆସିବା। ଏକ ମାସରୁ ଅଧିକ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କରିଲେ ମୋ ରୋଷ ଉପରେ ପଡ଼ିବ। ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଖୋଜି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଷ୍ପନ୍ନ କରି, ଫେରି ଆସିବା। ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ଓ ତାହାର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି, ରଘୁବଂଶର ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ମିଳିଲେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ଫେରିବେ। ଏହା ପରେ ଏହି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକଚାଳିଶ ପର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଏକ ବଡ଼ ବନରା ସେନାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ନୀଳ, ବନରା ହନୁମାନ, ପ୍ରଭାପୁତ୍ର ଜାମ୍ବବାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ସୁହୋତ୍ର, ଶରରୀ, ଶରଗୁଲ୍ମା, ଗଜ, ଗବକ୍ଷ, ଗବୟ, ସୁଶେନ, ଓ ବୃଷଭ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ଉଲ୍କମୁଖ, ଅନଙ୍ଗ ଓ ଦୁଇ ହୁତାଶନପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଠାଇଲେ। ବନରାମାନେ, ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ସମସ୍ତ ବନରା ଶୂରମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯାଇବେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ସମସ୍ତ କଠିନ ଅଞ୍ଚଳ ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଜଣାଇଲେ। ଏହି ଦିଗରେ ହଜାର ଶିଖରିଆ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ; ନର୍ମଦା ନଦୀ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ନାଗ ରହନ୍ତି; ରମଣୀୟ ଗୋଦାବରୀ, ବଡ଼ କୃଷ୍ଣାବେଣୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବରଦା ନଦୀ, ଏଉଁଠି ମେଖଳା, ଉତ୍କଳ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ନଗର ଅଛି। ଅବ୍ରବନ୍ତୀ ଓ ଅବନ୍ତୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଦେଖିବା; ବିଦର୍ଭ, ଋଷ୍ଟିକା, ମହିଷକ ରମଣୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବା। ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, କୌଶିକ ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଚାରିପାଖ ଦେଖିବା; ତାପରେ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଗୁହା ଖୋଜିବା। ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ଦେଖିବା; ଏହିପରି ଆନ୍ଧ୍ର, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଚୋଳ, ପାଣ୍ଡ୍ୟ, କେରଳ ଅଞ୍ଚଳ ଗମନ କରିବା। ଆୟୋମୁଖ ପାହାଡ଼, ଖଣିଜ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ଶିଖର ଓ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ, ଏଠି ଖୋଜିବା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ ସନ୍ଧାନ କରିବା, ଏହି ସନ୍ଦଳ ଗଛର ଗ୍ରୋଭ ଦେଖିବା; ତାପରେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀ, ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ ପରିଶ୍ରମ। ଏଠି କାବେରୀ ଦେଖିବା, ଯେଉଁଠି ଅପ୍ସରାମାନେ ଖେଳନ୍ତି; ମଲୟ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପ୍ରଭା ଦେଖିବା। ଏହିପରି ଦିଗ୍ଦର୍ଶନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ବନରାମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।