ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ, ରାମାୟଣର ଚଳିସିଏ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନର ରାଜା, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଓ ଅଟୁଟ ଜଙ୍ଗଳରେ ସୁବିଧାନୁସାରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଏହି ସେନାର ଶକ୍ତି ବିବେଚନା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଭରା କଥାବାର୍ତା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ହୋଇ, ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଶତୃ ଦଳଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ମୋ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ମହାନ୍ତମାନେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବର ଅଧିକାରୀ। ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉପଲବ୍ଧିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଚିନ୍ତିତ, ଓ ଧୃଢ ଦୃଢତାରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ଏହି ବାନର ସେନାମାନେ ଭୂମି, ଜଳ ଓ ଆକାଶରେ ବସିବା, ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଅନେକ ସ୍ଥାନରୁ ଆସିଛି, ଅନେକ ଦିଗରୁ ତୁମ ସେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ସମସ୍ତେ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି, ନେତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିବେଶିତ, ଏବଂ ହେ ଶତୃ ଦଳଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ନିପୁଣ, ତୁମ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବେ। ଏହି ବାନରମାନେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପରି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଅନେକ ଦଳ ସହ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ତୁମେ ଯାହା ଉଚିତ ଭାବିବା କର, ତୁମ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ—ତୁମେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତେ ଲାଗି କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣେ; ତଥାପି, ତୁମେ ଯଥାଯଥ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, କହିଲେ—“ହେ ସୁମନ, ବୈଦେହୀ ଜୀବନ୍ତ କି ନାହିଁ ଏବଂ ରାବଣ କେଉଁ ଦେଶରେ ବସନ୍ତି, ଏହା ଜଣାଯାଉ। ଯେତେବେଳେ ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଚିହ୍ନଟ ହେବ, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ ସମୟରେ ସାଥିରେ କରିବା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୁଁ କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନେତୃତ୍ୱ ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଉଦ୍ଭବ ଓ ନେତା, ହେ ବାନର ରାଜା। ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସମାଧାନ ଦେବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ତୁମେ ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ, ଅପୂର୍ବ ଶୂର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସମୟ ଜଣା; ତୁମେ ଆମ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ, ନିର୍ଭର ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜଣାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ।” ଏପରି ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ରାମ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ନାରେ ବାନର ମୁଖ୍ୟ ବିନତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ବିନତାଙ୍କୁ ଡାକ, ଯାହାଙ୍କ ଦହାଡ଼ ମେଘର ତଡ଼ିତ ପରି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ବାନର ସହ। ସେ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ କୌଶଳ ବିବେଚନାରେ ନିପୁଣ, ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ମହିରୁହ; ଏହି ବିନତା ସହ ଏକ ଲକ୍ଷ ଦ୍ରୁତ ବାନରମାନେ ଯାଉ। ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଳ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି; ସେଠାରେ ବୈଦେହୀ ସୀତା ଓ ରାବଣଙ୍କ ନିବାସ ଖୋଜ। ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ, ଜଙ୍ଗଳ, ନଦୀ ଉପକୂଳରେ ଖୋଜ; ଭାଗୀରଥୀ, ସରୟୂ, କୌଶିକୀ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ। ଶୋଭାମୟ କାଳିନ୍ଦୀ, ଯମୁନା, ଯମୁନା ପାହାଡ଼, ସରସ୍ୱତୀ, ସିନ୍ଧୁ ଓ ଶୋଣା ରତ୍ନ ପରି ଜଳରେ ଖୋଜ। କଳିଙ୍ଗ ଦେଶ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଳ ଶୋଭିତ ଦେଶ, ବ୍ରହ୍ମମାଳ, ବୈଦେହ, ମାଳବ, କାଶୀ, କୋଶଳ ଖୋଜ। ମଗଧର ମହାଗ୍ରାମ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଅଙ୍ଗ, ତନ୍ତୁବାୟ ଦେଶ ଓ ଚାନ୍ଦି ଖଣି ଶୋଭିତ ଦେଶ ଖୋଜ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ପାହାଡ଼ ଉପକୂଳରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ନଗର, ମନ୍ଦାର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଥିବା ଘର ମଧ୍ୟ ଖୋଜ। ଅନେକ ରୂପର ଲୋକ, ଯାହାମାନେ କାନ ଓଢ଼ି ରଖନ୍ତି, ଠୋଡ଼ କାନ ପରି, ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ମୁଁହ, ଦ୍ରୁତପଦ, ଏକପଦୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ। ଅଶ୍ରମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମାନୁଷ ଭକ୍ଷକ, କିରାତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚୂଡ଼ା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଓ ଦୃଶ୍ୟମାନ କିରାତ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ। କିରାତ ଏଉଁମାନେ କাঁচା ମାଛ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱୀପବାସୀ, ଜଳରେ ରହୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟ ବାଘ ମଧ୍ୟ ଖୋଜ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଳବାସୀ, ଯେଉଁମାନେ ପାହାଡ଼, ପ୍ରସ୍ତର ଓ ନୌକା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ଯବଦ୍ୱୀପ ଯାଉ, ଯାଁଠାରେ ସାତ ରାଜା ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱୀପ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଖଣି ଶୋଭିତ। ଯବଦ୍ୱୀପ ପରେ ଶିଶିର ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥାଏ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ଉପସ୍ଥିତ। ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗ, ପ୍ରସ୍ତର ଓ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ନୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ଏପରି, ଶୋଣା ନଦୀର ଲାଲ ଜଳ ଦେଖି, ଦ୍ରୁତଗତିରେ ସମୁଦ୍ରର ତୀର ଉପରେ ଯାଉ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶୋଭାମୟ ନଦୀ ତୀର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ରାବଣ ଓ ବୈଦେହୀକୁ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ପାହାଡ଼ ଉପକୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନଦୀ, ଭୟଙ୍କର ଗହ୍ବର, ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ହେବ। ଏହା ପରେ, ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପ ଦେଖିବାକୁ ହେବ, ଭୟଙ୍କର, ତରଙ୍ଗମୟ, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ଗର୍ଜନ ଓ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ରିମ। ସେଠାରେ, ବଡ଼ ଦେହ ଅସୁରମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଛାୟା ଧରିବାରେ ନିପୁଣ, ଦୀର୍ଘ ଉପବାସରେ ରହନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ଗାଢ଼ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ, ବଡ଼ ସର୍ପମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପବିତ୍ର ଜଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବେ। ଏପରି ଉତ୍ସାହ ଓ ଦୃଢ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସହ, ବାନର ସେନା ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।