ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶିଆ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ମୋର ଜେଷ୍ଠା ଭଉଣୀଙ୍କ ନାମ ସତ୍ୟବତୀ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ଶୀଳବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବିବାହ ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା। ସତ୍ୟବତୀ ଅତି ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଉତ୍କ୍ରମଣ କଲେ ଓ ବିଶାଳ ନଦୀ କୌଶିକୀ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଭରିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଓ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବହୁଥିବା କୌଶିକୀ ନଦୀ ମୋର ଭଉଣୀ, ସେ ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନଦୀ ହେଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହରେ ବାସ କରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛି, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା। ସତ୍ୟବତୀ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅବିଚଳିତ ଥିଲେ, ପତିଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସେ, କୌଶିକୀ ନଦୀ ରୂପେ ଉତ୍ତମ ନଦୀ ହେଲେ। ହେ ରାମ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି, ଏବଂ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ଏହି ହେଉଛି, ହେ ଶୂରବାହୁ ରାମ, ମୋର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଏହି ଭୂମି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା, ଯାହା ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବାରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ଶୟନ କର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଏବଂ ଆମର ଯାତ୍ରାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ। ସମସ୍ତ ଗଛ ନିର୍ବିକଳ ଅଛନ୍ତି, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଛି, ହେ ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା। ଧୀରେ ଧୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓଲିଗଲା, ଆକାଶ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି। ଶିତଳ କିରଣ ଦେଉଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଛି, ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ରାତିରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୟଙ୍କର ମାଂସଭୋଜୀ ପିଶାଚମାନେ ଏଠାଏଠି ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କଥା କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ନିରବ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ‘ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ’ ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ। କୁଶିକ ବଂଶ ଏକ ମହାନ ବଂଶ, ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କୁଶ ପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ। ବିଶେଷ କରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତୁମେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଓ କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୁମ ବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଉଛି। ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି ଶୟନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି ମନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନକୁ ଗଲେ। ଏହିପରେ, ଶୋଣ ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶେଷ ରାତି କାଟି, ସକାଳ ହେଲାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି କହିଲେ, “ହେ ରାମ, ଏହି ରାତି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଛି, ପ୍ରଭାତ ଆସିଛି। ଉଠ, ଉଠ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ ପ୍ରାତଃକାଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାହାଁଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ଶୋଣ ନଦୀ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ପବିତ୍ର ଜଳ, ଗଭୀର ଓ ବାଲୁକା ଦ୍ୱୀପରେ ଶୁଭିତ। କେଉଁ ପଥରେ ଆମେ ଏହାକୁ ଅଟିବା?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ପଥ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଖାଇଛି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମହାମୁନିମାନେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।” ଏପରି କଥା ପରେ ସମସ୍ତ ମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ପଥରେ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଅଧା ଦିନ ଯାତ୍ରା କରି ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି। ହଂସ ଓ କୂଞ୍ଜ ଥିବା ସେଇ ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ମୁନି ଓ ରାଘବ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାହାର କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ସେବନ କରି, ନେକ୍ତର ସମାନ ଭୋଜନ କରି ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ମନେ ଜାହ୍ନବୀ କୂଳରେ ବସିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବସିଥିଲେ। ରାମ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପଚାରିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି କିପରି ସେ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?” ରାମଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। “ହେ ରାମ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧାତୁମୟ ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଦୁଇ ଅପୂର୍ବ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମାତା ମେନା, ଯିଏ ମେରୁ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଓ ହିମବନ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ ଗଙ୍ଗା, ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା, ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ କନ୍ୟା ଉମା। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଏହି ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗାକୁ ହିମବନ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ହିମବନ୍ତ ଧର୍ମପଥରେ ଚଳି ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗଙ୍ଗାକୁ ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦେଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଯାଇଲେ। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ପର୍ବତର ଅନ୍ୟ କନ୍ୟା ଉମା, କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହିମବନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ। ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ପାହାଡ଼ର ଦୁଇ କନ୍ୟା, ଯିଏ ଜଗତରେ ପୂଜିତ: ଗଙ୍ଗା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ଉମା ଦେବୀ।