ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଘୋଡ଼ା ଦାନ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶତ ଦଣ୍ଡ, ଗାଈ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ହଜାର ଦଣ୍ଡ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ସେ ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶ ନାଶ ପାଏ। ଯେ ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ, ପରେ ତାହାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅନୃତି ଦେଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡର ଯୋଗ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଉଥିବା ଏହି ଶ୍ଲୋକ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ, ଏହା ଅନୃତି ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ କହାଯାଇଥିଲା—ହେ ବନରାଜ, ଏହା ଶୁଣ। ଗଈ ହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନୃତି ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମିଳିଥିବା ସାହାଯ୍ୟର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉନଥିବାରୁ, ତୁମେ ନିଚ, ଅନୃତି, ଏବଂ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଅଟୁ, ବନରାଜ। ଯଦି ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଉ। ତୁମେ ଭୋଗବିଲାସରେ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ; ରାମ ତୁମକୁ ବେଉଳାର ଭିତରେ ଥିବା ସର୍ପ ପରି ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦୟାମୟ, ମହାନ ହୃଦୟ ରାମ ତୁମକୁ ବନରାଜ କରିଛନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ ତାଙ୍କ ଉପକାର ବୁଝିନାହାଁ। ଯଦି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ କୃତ୍ୟ ବୁଝିପାର ନାହ, ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବାଳୀଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବା ଦେଖିବ। ବାଳୀଙ୍କୁ ଯେପରି ମାରାଯାଇଥିଲେ, ସେହି ପଥ ଖୋଲା ଅଛି; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ବାଳୀଙ୍କ ପଥ ଚାଲି ନଯାଅ। ତୁମେ ଏଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କ ବଜ୍ରସମ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖୁନାହାଁ, ଏହିପରି ଆରାମରେ ଭୋଗ କରୁଛ, ରାମଙ୍କ କାମନା ମନେ ମଧ୍ୟ ଆସୁନାହିଁ। ଏହା ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିପରି ଅଭିଭାସ୍ଵର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ତାରା କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବନରାଜଙ୍କୁ ଏପରି କଠୋର କଥା ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଅନୃତି, ଚତୁରାଇ କିମ୍ବା କଠୋରତାର ଅଭିଯୋଗର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ଚଳାକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ପୂର୍ବରୁ ହେଇଥିବା ଉପକାର କେବେ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି; ଯାହା ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟେ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାହା ସେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତି, ବନରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୋତେ ଏବଂ ତୁମକୁ ପାଇଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ। ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଯେପରି ଘୃତାଚୀ ସହିତ ଦଶ ବର୍ଷ ଅବେଧାନରେ ଅବଗତି ନେଇଥିଲେ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ସମୟ ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ବି, ସମୟ ଆସିଯିବା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା କଣ କହିବି? ଏଉଁଥିରେ ରାମଙ୍କୁ ଏଠି ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦେହ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ଅଭିଲାଷ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିବା ବେଳେ ପ୍ରକୃତି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପରି କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଧର୍ମ ଗୁଣ ଥିବା ମହାନୁଭାବ ତୁମେ, ଚିନ୍ତା ବିନା କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ। ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଏହି ବିପୁଳ କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ରୁମା, ମୋତେ, ଅଙ୍ଗଦ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗୋଧନ ଛାଡିଦେବେ—ମୋ ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ଘାତ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କ ସହ ମିଳାଇବେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ରୋହିଣୀ ପରି। ଲଂକାରେ ଶତକୋଟି ରାକ୍ଷସ ଓ ଛଅ ଲକ୍ଷ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପବଦଳ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଷ୍ଟ ହେବା ବିନା, ଯିଏ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ମରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ରାବଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବାଳୀ, ବନରାଜଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ, କହିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଯାହା ଶୁଣିଛି ତାହା କହୁଛି। ତୁମ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ବନରାଜମାନେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜ ନେଇ ଆସିବେ। ସେମାନେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ, ଆଜି ସେମାନେ ଆସିବେ। ଆଜି ଶତେ ହଜାର ଭଲୁକ ବନରାଜ ଓ ଶତେ ପୂଞ୍ଜା ଲମ୍ବା ପୁଞ୍ଜା ଲାଗିଥିବା ବନରାଜ, ଅନେକ କୋଟି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବନରାଜ ଆସିବେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶଜ। ତୁମ ରୁଦ୍ଧିରାଳୁ ଚକ୍ଷୁ ଓ ରୁଷ୍ଟ ମୁହଁ ଦେଖି ବନରାଜନୀମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର, ସମସ୍ତେ ଅପାୟ ଆଶଙ୍କା କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଷଟ୍ତ୍ରିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ତାରାଙ୍କ ମୃଦୁ ଧର୍ମମୟ କଥା ଶୁଣି, ସହଜ ସ୍ୱଭାବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ବନରାଜ ସ୍ୱାମୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଜଳରେ ଭିଜା ମାନେ, ନିଜ ପୋଶାକ ଛାଡିଦେଲେ। ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଗର୍ବ ଛାଡି ନିଜ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧିଥିବା ବିବିଧ ରଙ୍ଗର ମହାମାଳା କାଟିଦେଲେ। ସେ, ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୂର ଭୁଜାଧରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ କଥା କହି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।