ସୁନା ରଙ୍ଗର ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ, ଶ୍ରୀମୟ ରାଜାସନରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ରୁମାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଲିଂଗନ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଆଖିରେ ସାଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ମନ ଅଦୂର୍ବଳ ଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଖି ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ ଥିଲା। ଏହି ଉତ୍କଳନୀୟ ଦୃଶ୍ୟ ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥ ତିରିଶିତମ ସର୍ଗର ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଘୋଷଣା ହେଉଛି। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମାନବମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କ୍ଷୁଭ୍ଧ ଏବଂ ଅନାବରୋଧ ଭାବରେ ରାଜାସନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ରୋଷ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତେଜ ଏବଂ ଭାଇ ରାମଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ଭାବିକୁ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତାଙ୍କର ସୁନା ରାଜାସନ ଛାଡି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଠିଗଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ରୁମା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଗଲେ, ଏହା ସ୍ୱର୍ଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଘିରିଥିବା ତାରାମାନେ ପରି ଲାଗିଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ରୋଷରେ ଲାଲ ଆଖି, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁହଁ, ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଏକ ମହା କଳ୍ପତରୁ ପରି ଉଭୟ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚି ଦାଡ଼ି ରହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରୁମା ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘିରିଥିବା ତାରାମାନେ ପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଦୟା, ସଂଯମ, କୃତଜ୍ଞତା ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜାକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥାଏ। ଯଦି ଏକ ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଭୁଲ କଥା ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଚାଏଁ ଅଧିକ କଠୋର କିଏ ଅଛି? ଅଶ୍୵ ବିଷୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏକ ଶତ, ଗାୟ ବିଷୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏକ ହଜାର, କିନ୍ତୁ ଜନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ନିଜେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଥମେ ମିତ୍ରଙ୍କର ଉପକାର ନେଇ, ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅକୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାୟିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ଏହାକୁ ଶୁଣ, ବାନର। ଗାୟ ହତ୍ୟା, ମଦ ପାନ, ଚୋରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ବାନର, କାରଣ ତୁମେ ରାମଙ୍କର ଉପକାର ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ। ରାମଙ୍କର ଉପକାର ପାଇଁ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁ, ତେବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଭୋଗବିଳାସରେ ଲିପ୍ତ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ମିଥ୍ୟା, ରାମ ତୁମେ ଅଜଗର ଭାବରେ ମେଢ଼କ ପରି ଚିହ୍ନିପାରିନାହିଁ। ଦୟାଳୁ ମହାତ୍ମା ରାମ ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କର ଉପକାର ବୁଝିନାହିଁ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ବାଲିଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବଧ ହେବା ଦେଖିବା। ବାଲି ବଧ ହେବାର ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କର, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାଲିଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରିନାହିଁ। ତୁମେ ଶାୟଦ ରାମଙ୍କର ଧନୁଷ ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ବାଣ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହିପରି ତୁମେ ଆରାମରେ ଭୋଗ କରୁଛ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ।” ଏଉଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିରିଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଥିଲା, ତାରା, ଯାହାର ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୋଭାମୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କଠୋର କଥା ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଅକୃତଜ୍ଞ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କଠୋର ନୁହେଁ; ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ସେ କୁଟିଳ ମନ ନୁହେଁ, ନାୟକ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କର ଉପକାର ଭୁଲିନାହିଁ; ରାମ ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ପାରିନଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା କରିଥିଲେ, ଏହାକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କର କୃପାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଅବିନାଶୀ କୀର୍ତ୍ତି, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୁଁ ଏବଂ ତୁମେ, ଶତ୍ରୁ ଦାହକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପାଇଛନ୍ତି। ଅଗ୍ରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ସୁଖ ପାଇବାରେ, ସେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ପରି ସମୟ ବୁଝି ପାରୁନାହିଁ। ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘୃତାଚୀ ସହିତ ଲିନ ଥିଲେ, ସମୟ ଗତି ବୁଝିନାହିଁ। ସମୟ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିନାହିଁ, ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ କଣ ଦୂର୍ବୋଧ? ରାମ ଏଠାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ଳାନ୍ତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏବଂ ସେ ଆପଣାର ଭୋଗ ଆଶାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଦାହକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ, ସଂଯମ ଛାଡି ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥିତି ବୁଝିବା ପରେ ଏକ୍ସନ ନିଅ। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମେ ପରି ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦ୍ରୁତ ରୋଷ ଦେଖାଇନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ; ଏହି ଉତ୍ପନ୍ନ ମହା କ୍ରୋଧ ଛାଡି ଦିଅ, ନିର୍ମଳ। ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ରୁମା, ମୁଁ, ଅଙ୍ଗଦ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗାୟ ଛାଡିପାରିବେ; ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତା ସହିତ ମିଳାଇବେ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀ ସହିତ ମିଳିବା ପରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ବଧ କରିବା ପରେ। ଲଙ୍କାରେ ଶତ କୋଟି ରାକ୍ଷସ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ତିରିଶି ହଜାର ଶତ ଦଶ ହଜାର ଅଛି। ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅପ୍ରତିମ ଏବଂ ରୂପ ବଦଳାଇପାରିବା ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ବଧ ହୋଇନାହିଁ, ରାବଣ ବଧ ହୋଇପାରିବେନି, ଯିଏ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲେ।