ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ଚମକୁଥିବା, ଦେବତାତ୍ମା ରୂପ ଓ କୀର୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ମାଳା ଓ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅଜୟ ଜଣେ ବୀର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଉତ୍ସାହରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବତା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏହି ବୀର ଜଣେ ଶୋଭାମୟ ସିଂହାସନରେ ବସି ରୁମାକୁ ଗଢ଼ି ଧରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବିସାଳ ଆଖି ଦ୍ୱାରା ଶୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯିଏ ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ବିସାଳ ଆଖି ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଲା। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅକୁଳ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅନାପତ୍ୟ ଭାବରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ, ଦିପ୍ତିମୟ ରୂପ ଓ ଭାଇ ଦୁଃଖରେ ତପିଥିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ସୁନା ଆସନ ଛାଡ଼ି ବିଶାଳ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଠିଗଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଗଲେ, ଯେପରି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଘିରି ଥାନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ଲାଲ ଆଖି, ଚମକୁଥିବା ରୂପ ଓ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ଏକ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ, କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରୁମା ଓ ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ଦେଖି କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥାନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, "ଏକ ରାଜା ଯଦି ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, କରୁଣା, ସଂଯମ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସତ୍ୟତାରେ ଶୋଭିତ, ସେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ହେଉଛି ଓ ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଭୁଲ କଥା ଦେଉଛି, ତେଣୁ ସେ ଠାରୁ କଠୋର କିଏ ଅଛି? ଅଶ୍୵ ବିଷୟରେ ଦିଅଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏକ ଶତ, ଗୋ ବିଷୟରେ ଏକ ହଜାର, ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ନିଜକୁ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।" "ଯିଏ ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଉପକାର ଫେରାଇ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୀତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଉତ୍କ୍ରୋଷରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ଏହା ରୁନ୍ ଶୁଣ। ଗୋହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ—ଏହି ସମସ୍ତର ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ।" "ତୁମେ ଅଧର୍ମୀ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କାରଣ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଉପକାର ଫେରାଇ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ଉପକାର ନେଇ, ଯଦି ତୁମେ ସିତା ଖୋଜିବାରେ ପ୍ରୟାସ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ, ତେଣୁ ଏହି କରିବା ଉଚିତ।" "ତୁମେ ଭୋଗ ଲୋଭୀ, ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଉଛ, ରାମ ତୁମେ ମେଘ ମାଛରେ ଲୁଚିଥିବା ସାପ ପରି ଚିହ୍ନି ପାରିନାହିଁ। ବଡ଼ ହୃଦୟ ଓ କରୁଣାଶୀଳ ରାମ ତୁମେ ମଙ୍ଗା ରାଜା କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ଉପକାର ବୁଝିନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଭଳି ତୁମେ ବାଲିଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେବା ଦେଖିବ।" "ବାଲିଙ୍କୁ ଯେପରି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରାଗଲା, ସେ ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ; ସୁଗ୍ରୀବ, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ବାଲିଙ୍କ ପଥ ଚାଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ଶକ୍ତି ଅଛି; ତୁମେ ଭୋଗରେ ଲିନ ଅଛ, ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ।" ଏହି ପରେ, କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିରିଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୌମିତ୍ରି ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ କଥା କହିଥିବାବେଳେ, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ମୁହଁ ଥିବା ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି କଠୋର ଶବ୍ଦ ମଙ୍ଗା ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମରୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ସୁଗ୍ରୀବ ଅକୃତଜ୍ଞ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କଠୋର ନୁହେଁ; ମଙ୍ଗା ରାଜା ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନାହିଁ, ଚଳାକ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ଉପକାର ଭୁଲିନାହିଁ; ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ କରିପାରିନାହିଁ, ସେ ମଙ୍ଗା ମନେ ରଖିଛି।" "ରାମଙ୍କ ଦୟାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୀର୍ଘ କୀର୍ତି, ବାନର ରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛ। ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ଏବେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛି; ମୁନି ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପରି ସମୟ ଚିହ୍ନିପାରିନାହିଁ।" "ଦଶ ବର୍ଷ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘୃତାଚୀ ସହିତ ଲିନ ହୋଇ ସମୟ ଚିହ୍ନିନାହିଁ। ସମୟ ଜାଣିଥିବା ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିନାହିଁ, ତେଣୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥା କଣ? ରାମ ଏଠାରେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଦେହରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଅଭିଲାଷ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣିବା ପୂର୍ବରୁ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି କ୍ରୋଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ଲୋକ, ତୁମେ ପରି, ଅନ୍ୟମନେ ଭାବିନାହିଁ କ୍ରୋଧିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ତୁମେ, ଏହି ଉତ୍କ୍ରୋଷ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହା ସୁଗ୍ରୀବ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ। ରାମ ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବ ରୁମା, ମୁଁ, ଅଙ୍ଗଦ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଗୋ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ; ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।" "ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସିତା ସହିତ ମିଳାଇବେ, ଚନ୍ଦ୍ର ରୋହିଣୀ ସହିତ ମିଶିବା ପରି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି। ଲଙ୍କାରେ ଶତକୋଟି ରାକ୍ଷସ ଅଛି, ଏବଂ ଶତ ଶତ ବିସ୍ତାର ଅଛି।" "ସେଇ ଭୟଙ୍କର, ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବା ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଛଡ଼ା ରାବଣକୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯିଏ ମୈଥିଳୀକୁ ଅପହରଣ କରିଥିଲା।" ଏଭଳି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ତାରାଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ବୁଝାବୁଜି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପକାର ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏହି ସମୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।