ତାରା, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଗଭୀର ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶତ୍ରୁବିରୋଧୀ, ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ବାନରବଂଶର ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର କାମନା ପ୍ରଭାବିତ, ଏବଂ ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଲଜ୍ଜା ହରାଇଛନ୍ତି। ଏହି ତ୍ରୁଟିକୁ ତୁମେ ଦୟାକରି ଛାଡ଼ି ଦିଅ। ଦେଖ, ମହାପୁରୁଷ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କାମନାରେ ପଡ଼ି ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ତ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱଭାବର ବାନର ରାଜା—ତେଣୁ ସେ କିପରି ଭୋଗବିଲାସରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ତାରା ଭାବବିହ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘଦିନ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ପର୍ବତରୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ଲକ୍ଷ-କୋଟି ଦଳରେ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ହେ ଶୂରବାହୁ, ତୁମେ ଆସ; ତୁମର ଆଚରଣ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅଟୁଟ ଥାଏ।” ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ବା ତାଙ୍କର ଉତ୍ସୁକତାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁନିବାରକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଵର୍ଣ୍ଣସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଚମତ୍କାରିକ ପାଳି ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦେବତାସ୍ଥ କଳେବର, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଦିବ୍ୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଅଜୟ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି; ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ଚେତନାବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—ମୃତ୍ୟୁର ରୂପ ପରି। ସେ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସି, ରୁମାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅବିଚଳ ମନୋବଳ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ତଃପୁର ମଧ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅବାରିତ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ଥିରତା ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ, ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତେଜଉଦ୍ଧତ ଓ ଭାଇର ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ବିୟଥିତ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଆସନ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜପତାକା ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଉଠିବା ସହିତ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଘେରି ତାରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁ, ଯୋଗ ହାତରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ମନୋବଞ୍ଛାପୂରଣ ବୃକ୍ଷ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ସଂସାରରେ ଯିଏ ଶକ୍ତି, କୁଳ, କରୁଣା, ସଂଯମ, କୃତଜ୍ଞତା ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ ରହନ୍ତି, ସେଇ ରାଜା ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ରହି, ଉପକାରକୁ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ଭଙ୍ଗ କରେ, ସେଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ରୁର କିଏ ଅଛି? ଘୋଡ଼ା ଦେଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶତଜନଙ୍କୁ, ଗାଁ ଦେଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କଲେ ସହସ୍ରଜନଙ୍କୁ ହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମାନବ ଉପକାରକୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ସେ ନିଜେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁ ଠାରୁ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ, ପଛରେ ପ୍ରତିଦାନ ନାହିଁ କରେ, ସେ ଅକୃତଜ୍ଞ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୃଣିତ, ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୟୟ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଅକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା—ଶୁଣ, ବାନର। ଗୋହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଚୋରି, ବା ଶପଥ ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କେବଳ ଦଣ୍ଡ ଅଛି। ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ; ରାମଙ୍କ ଉପକାର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉନାହାଁତୁ। ଏପରି ଉପକାର ପାଇଁ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜ ନିମିତ୍ତେ ସର୍ବଶକ୍ତି ଦିଅ। ତୁମେ ଭୋଗବିଲାସରେ ଆସକ୍ତ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ; ରାମ ତୁମକୁ ବାଘ ଭିତରେ ଅଳି ପରି ଚିହ୍ନି ପାରିନାହାନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ଦୟାଳୁ ରାମ ତୁମକୁ ବାନରରାଜ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଉପକାର ବୁଝିପାରିନାହ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭଲୀଙ୍କୁ ହତ କରିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଖିବ। ଯେପଥରେ ଭଲୀ ହତ ହେଲେ, ସେପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନି; ଶପଥ ରକ୍ଷ କର, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭଲୀଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନାହିଁ। ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଦେଖୁନାହାଁତୁ, ତେଣୁ ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ କାମ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ।” ଏପରି ତୀବ୍ର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥିଶ୍ ଶ୍ଲୋକ ଶୃଣାଇଲି। ଏହି ସମୟରେ, ତାରା ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏପରି କଠୋର କଥା କହିବାଠାରୁ ବଞ୍ଚ; ସୁଗ୍ରୀବ ଏହିପରି ନିନ୍ଦା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତୁମ ମୁଖରୁ ଏପରି କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ଅକୃତଜ୍ଞ, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, କ୍ରୁର ନୁହେଁ; ସେ କଦାପି ମିଥ୍ୟା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ବାକ୍ଚାଳ ନୁହେଁ। ସୁଗ୍ରୀବ ତ ରାମଙ୍କ ଉପକାର ଭୁଲି ଯାଇନାହାନ୍ତି; ଯାହା ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ କେହି ପାରିଥାନ୍ତେ? ସେ ସବୁ ସୁଗ୍ରୀବ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ କୃପାରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କୀର୍ତ୍ତି, ବାନରରାଜ୍ୟ, ରୁମା, ମୋତେ ଏବଂ ତୁମକୁ ପାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁତାପନ କର୍ତ୍ତା। ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ସେ ଏବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ପରି ସମୟ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଘୃତାଚୀ ସହିତ ମୋହିତ ହୋଇ ସମୟ ଗତି ଅନୁଭବ କରିପାରିନଥିଲେ। ସମୟ ଚିହ୍ନିବାରେ ଯିଏ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭୁଲ କରିଥିଲେ, ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକ କେମିତି ନ ଭୁଲିବେ?