ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ତାରା କହିଲେ, “ତୁମର ମନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶାସିତ ହୋଇନାହିଁ, ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟତିତ ହୋଇନାହିଁ; ଯେଉଁ ଲୋକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥାଏ, ସେ ସମୟ, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିଚାର କରିନାହିଁ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୋର ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ, ମଙ୍ଗା ଜାତିର ମହାରାଜ, ଯିଏ ମୋତେ ଅତି ନିକଟ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କର; ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଚାଳିତ, ତାଙ୍କୁ ରାଗ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି, ତେଣୁ ଲଜ୍ଜା ଭାବ ହରାଇଛନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଏହି ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭ୍ରମ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହି ମଙ୍କି ରାଜା ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବରେ ଅସ୍ଥିର, ଏହିପରି ଏକ ରାଜା କିପରି ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ?” ତାରା ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଭାବରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେ ପୁନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ। “ହେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନାରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଙ୍କିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ନେଇପାରନ୍ତି, ଶତ ସହସ୍ର କୋଟି ମଙ୍କି ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଆସ; ତୁମର ଚରିତ୍ର ଏକ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅଟୁଟ।" ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତି ଦେବାରୁ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ଉତ୍ସାହ କରିବାରୁ, ମହାବଳୀ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ରବି ପରି ଚମକିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନା ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର, ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ ଓ ଖ୍ୟାତି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ରହିଛି; ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ମହାବଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି। ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଉତ୍ସାହରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସୁନା ରଙ୍ଗର ନାୟକ, ଭବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, ରୁମାକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସାଉମିତ୍ରିଙ୍କ ମନ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ। ଏବେ, ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିସ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ଥିସ୍ ଶର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ। ସାଉମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନାପ୍ରତିହତ ଭାବେ ରାଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ତସ୍ତ୍ୱରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ, ତୀବ୍ରଶ୍ୱାସ ନେଇ, ତେଜରେ ଚମକି, ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ବିଡ଼ିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଖିଲେ। ମଙ୍କିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ସୁନା ଆସନ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୋଭିତ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଠିଗଲେ। ସେ ଉଠିବା ସମୟରେ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ, ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଘେରିଥିବା ତାରାମାନେ ପରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ। ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ଚମକିବା, ହାତ ଯୋଡି ଭକ୍ତିରେ, ସେ ଚାଲି ଏକ ମହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି ଦଉଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଗରେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରୁମା ସହିତ, ନାରୀମାନେ ଘେରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ତାରାମାନେ ଘେରିଥିବା, ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ: “ଏକ ରାଜା ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, କରୁଣା, ନିଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସତ୍ୟତାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ଜଗତରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏକ ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ବସି, ତାଙ୍କର ଉପକାରୀଙ୍କୁ ଭୁଲ କଥା ଦେଇଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଚାଏଁଠୁ ଅଧିକ କ୍ରୂର କି ଅଛି? ଘୋଡ଼ା ସଂପ୍ରତି ଭଙ୍ଗ କଲେ ଏକ ଶତ ମରାଯାଏ; ଗାଁ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର; କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଲୋକ ଉପରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ସେ ନିଜେ ଓ ତାଙ୍କର କୁଳକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଉପକାର ମିଳିଲା, ପ୍ରତିଦାନ ନାହିଁ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, ମଙ୍କିମାନ୍ୟର ମହାରାଜ।" “ଏହି ଶ୍ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଇଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, ଅକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧରେ କହିଥିଲେ; ଶୁଣ, ମଙ୍କି। ଗାଁ ମାରିବା, ମଦ ପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ, ଧର୍ମପରାୟଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।" “ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ମଙ୍କି, କାରଣ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇନାହିଁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ରାମଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କ ଖୋଜାରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଉଚିତ, ଯଦି ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହାଁ।" “ତୁମେ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ମିଥ୍ୟା; ରାମ ତୁମକୁ ଏକ ବେଳା ଆଣ୍ଡା ପରି ଚିହ୍ନି ନାହିଁ। ମହାତ୍ମା, କରୁଣାମୟ ରାମ ତୁମକୁ ମଙ୍କିମାନ୍ୟର ରାଜା କରିଛନ୍ତି।" “ଯଦି ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ଉପକାର ବୁଝିନାହିଁ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଭଲିଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ନିହତ ଦେଖିବା। ଭଲିଙ୍କୁ ଯେପରି ବାଣରେ ମାରାଯାଇଛି, ସେପରି ତୁମ ପଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ; ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କର, ସୁଗ୍ରୀବ, ଭଲିଙ୍କ ପଥ ଚାଲିନାହିଁ।" “ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମେ ଦେଖୁନାହିଁ ରାମଙ୍କ ଧନୁ ଓ ବାଣ, ଯାହା ବଜ୍ର ପରି; ଏହିପରି ତୁମେ ସୁବିଧାରେ ଭୋଗ କରୁଛ, ରାମଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ।" ଏବେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିସ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିସ୍ ଶର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ପାଇଁ ଆସନ୍ତୁ। ସାଉମିତ୍ରି ଏପରି କହିଲେ, ତାଙ୍କର ତେଜ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି କ୍ରୂର କଥା ମଙ୍କିମାନ୍ୟର ମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ତୁମ ପରି ଜଣେ ନାହିଁ କହିବା ଉଚିତ।