ଧର୍ମ ଓ ଧନ ଲାଗି କୌଣସି କାମ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମଦ୍ୟପାନ କେବେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ; ମଦ୍ୟପାନ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧର୍ମ — ଏହି ସବୁ ହାରାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ତେବେ ଧର୍ମର ବଡ଼ ହାନି ହୁଏ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମିତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ତେବେ ଧନର ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହାନି ହୁଏ। ଏଠାରେ ଏମିତି ଏକ ମିତ୍ର — ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା — ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି, ତଥାପି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟତା ନାହିଁ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କରିବା ଦରକାର; ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ଵରୂପକୁ ଜାଣ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହ। ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଧନ ପ୍ରତି ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ତାରା — ଯିଏ ବିଷୟର ସ୍ୱରୂପକୁ ବୁଝିଥିଲେ — ଆଶ୍ୱାସର ସହିତ ପୁନି କହିଲେ: “ଏହି ସମୟ ରୋଷ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର; ତୁମର ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଷ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ସହିବା ଉଚିତ। ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାଜପୁତ୍ର କିପରି ଦୁର୍ବଳ ମନୋଭାବ ଥିବା ଜଣେ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯେପରି ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହ ଓ ତପସ୍ଵି ଶକ୍ତିର ଅନୁସୂତି, ତୁମେ କିପରି ରୋଷରେ ଆସିପାରିବେ? ମୁଁ ବନର ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଜାଣେ, କେଉଁ ସମୟରେ କି କରିବା ଉଚିତ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ; ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ କ’ଣ ବାକି ଅଛି, ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେହିକ ରତିର ଶକ୍ତି କେତେ ଅସହ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ; ଏବେ କାହା ମନେ ସେଇ ଇଚ୍ଛା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ସେ ଅବିବେକୀ ଓ ଅନାଶ୍ରିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ତୁମ ମନ ଇଚ୍ଛାରେ ବଶ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ କ୍ରୋଧରେ ବଶ ହେଉନାହାଁ; ଯିଏ ଇଚ୍ଛାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ସ୍ଥାନ, ସମୟ କିମ୍ବା ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ଭାବି ନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୋ ସମୀପସ୍ଥ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମାଫ କର, ହେ ଶତ୍ରୁବିଦାରୀ; ସେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁଗତ, କାମବଶ ଅବିବେକୀ ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ତପସ୍ଵୀମାନେ ମଧ୍ୟ କାମବଶ ମୋହିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସୁଗ୍ରୀବ ଚଞ୍ଚଳ ସ୍ଵଭାବର — ଏପରି ରାଜା କିପରି ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ତାରା ଭାବବିହ୍ୱଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ: "ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆସକ୍ତ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତୁମ କାମ ସାଧନରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି। ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ଏହିଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି — ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ କୋଟି ବନରାଜ, ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ବାସ କରୁଥିବା। ଏହିପରି, ହେ ଭୁଜବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ଆସ; ତୁମ ଆଚରଣ ସତ୍ୟ ମିତ୍ରତାକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ସମ୍ମୁଖ ଅଟଳ।" ତାରାଙ୍କ କଥାରେ ଅନୁମତି ଦେଇବା କିମ୍ବା ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ କୀର୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ଅଜୟ। ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଆଖି ଉତ୍ସାହରେ ରକ୍ତିମ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ, ସୁନ୍ଦର ସିଂହାସନରେ ବସି, ରୁମାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଆଖିରେ ଅକ୍ଷୟ ମନୋବଳ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ "କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ"ର ଚତୁର୍ଥ ଶତକ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅପରିବାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଦଶରଥପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ, ଗମ୍ଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଭାଇର ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଳଙ୍କୃତ ଧ୍ୱଜପତାକା ପରି ଉଠିପଡ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିତ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ତାରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବ ରକ୍ତିମ ଦୃଷ୍ଟି, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁଖ, ହାତ ଯୋଡି, ମହାକାମନା ବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରୁମାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା, ନାରୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ତାରା ଘେରିଥିବା ପରି ଦେଖି, କହିଲେ: "ଯେ ରାଜା ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତମ ବଂଶ, ଦୟା, ଆତ୍ମ-ନିଗ୍ରହ, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସତ୍ୟରେ ଅନୁଗତ, ସେ ସଂସାରରେ ପ୍ରଶଂସିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କୌଣସି ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନିଜ ଉପକାରକଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛି, ତେବେ ତାହାଠାରୁ କଠୋର କେଉଁଠି ଅଛି? ଘୋଡ଼ା ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶତ ମାନ୍ୟ ହନ୍ତି, ଗାଁ ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଙ୍ଗ କଲେ ହଜାର ମାନ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ନିଜେ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଉପକାର ନେଇ, ପରେ ତାହା ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ଏହି କବିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୀତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ପୂଜିତ, ଅକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରିତ — ଏହିକୁ ଶୁଣ, ହେ ବନରାଜ। ଗାଁ ହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ହେ ବନରାଜ; କାରଣ ରାମଙ୍କ ଉପକାର ଫେରାଇ ଦେଉନାହଁ।