କୁଶନାଭଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ବିବାହ ହେବା ପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଜମାତା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ଶିକ୍ଷକମାନେ ସହିତ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପ୍ରେଷଣ କଲେ। ସୋମଦା ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଦେଖି ଓ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ନୂତନ ବହୁମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କୁଶନାଭଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହିପରେ, ରାମ, ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣ, ଏହା ଅତି ପବିତ୍ର ବାଲକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥି ତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ସର୍ଗ। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ବିବାହ ଓ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ, ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ କୁଶନାଭ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ଏବଂ ନାତି ଆଶାରେ ବଳିଦାନ ଆୟୋଜନ କଲେ। ବଳିଦାନ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ମହାପୁଣ୍ୟଶୀଳୀ କୁଶ ରାଜା କୁଶନାଭଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବେଟା, ତୁମ ଦୃଢ଼ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସମାନ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେବ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାଧି ଓ ଅମର କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିବ।" ଏଭଳି କହି, କୁଶ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭଙ୍କୁ ଏକ ପରମ ଧର୍ମଶୀଳ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛନ୍ତି ଗାଧି। ରାଘବ, ସେହି ଗାଧି ମୋର ପିତା, ମୁଁ କୌଶିକ, କୁଶ ବଂଶର ଅନ୍ତର୍ଗତ। ମୋର ଜେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ, ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ସତ୍ୟବତୀ, ତାଙ୍କୁ ଋଚୀକଙ୍କୁ ବିବାହ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେହି ପରମ ଧର୍ମଶୀଳ ସତ୍ୟବତୀ, ପତିଙ୍କ ସହ ଏହି ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ ଓ ମହାନଦୀ କୌଶିକୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲେ। ଦେବତୁଳ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା, ଶୋଭାବନ୍ତି, ହିମାଲୟ ଶିରା ଉପରେ ବହୁଥିବା, ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନଦୀ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ସେହି ହିମାଲୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଉଣୀ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତିରେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ। ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା କୌଶିକୀ ନଦୀ ହେଲେ। ହେ ରାମ, ମୁଁ ନିୟମ ପାଳନ କରି ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ଏହି ହେଉଛି ମୋର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଏ ଭୂମିର କଥା, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ହେ ଶୂରବୀର। ଏଉଁ ଦୀର୍ଘ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଅତିତ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବେ ଶୟନ କର, ଭଲ ହେଉ, ଆମ ଯାତ୍ରାରେ କେହି ବାଧା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଗଛ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଯାଇଛି, ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଫେରିଗଲେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ଅନ୍ଧକାର ଢାକି ରହିଛି। ଅନ୍ଧାର ଅସ୍ତେ-ଅସ୍ତେ ହଟୁଛି ଓ ଆକାଶ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଛି। ଶୀତଳ କିରଣମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଦୟ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାର ହଟାଉଛି ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ରାତିର ଚରାଚର ଜନ୍ତୁ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଏପରି କଥାକୁ କହି, ମହାତ୍ମା ଦୀପ୍ତିମୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ “ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। କୌଶିକ ବଂଶ ମହାନ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କୁଶ ପୁତ୍ରମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ। ବିଶେଷ କରି ତୁମେ, ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୁମ ବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଛି। ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି ଶୟନ କଲେ। ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ଶୋଣା ନଦୀକୂଳରେ ମହାନ ଋଷିମାନେ ସହ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ଯେତେବେଳେ ରାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ରାତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରଭାତ ଆସୁଛି। ଉଠ, ଉଠ, ସବୁ ଭଲ ହେଉ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭାତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ରାମ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଶୋଣା ନଦୀ ସୁନ୍ଦର, ପବିତ୍ର ଜଳ, ଗଭୀର ଓ ବାଳୁକା ଦ୍ୱୀପରେ ଶୋଭିତ। କେଉଁ ପଥରେ, ମୁନିବର, ଆମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ମୁଁ ଦେଖାଇଥିବା ପଥ ଏହି, ଏହି ପଥରେ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଯାଆନ୍ତି।” ଏଭଳି କହି, ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦୃଷ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି, ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କଲେ। ଅଧା ଦିନ ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେମାନେ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ସେହି ପବିତ୍ର ନଦୀକୁ ଦେଖି, ହଂସ, କଦମ୍ବ ପକ୍ଷୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଋଷି, ରାଘବ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ତାର କୂଳରେ ବାସ୍ଥାନ ତିଆରି କଲେ; ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଓ ହୋମ କଲେ। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅମୃତ ସମ ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରି, ଜାହ୍ନବୀର ଶୁଭ କୂଳରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ। ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ବସି, ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପୂଜ୍ୟମାନ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି ତ୍ରିପଥଗା ଗଙ୍ଗା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ସେ କିପରି ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରି, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାମିନୀ ହେଲେ?” ରାମଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଜନ୍ମ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।