ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଚାରି ମାସ କେମିତି କଟିଗଲା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଏତେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଯେ କାଳ କେମିତି ବିତିଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ। ଏପରି ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ମେଳା ତାହା ସମୟରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ମଦ୍ୟପାନ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟ, କାମନା ଓ ଧର୍ମ – ସବୁ ହାରାଯାଏ। ଯଦି କେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୁଏ, ତେବେ ବଡ଼ ଧର୍ମ ହାନି ହୁଏ; ଏବଂ ଯଦି ଏକ ଧର୍ମପରାୟଣ ମିତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ବଡ଼ ଅର୍ଥ ହାନି ହୁଏ। ଏକ ଧନୀ, ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପ୍ରମୁଖ ମିତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି, ତଥାପି କୌଣସି ଧର୍ମ ରେ ନିଷ୍ଠା ଦିଶୁନାହିଁ। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଆମେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କରିବା ଦରକାର। ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଛ, ଏହି ସମୟରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଘୋଷଣା କର। ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତା ଥିବା ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାରା, ଯିଏ ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝିପାରିଥିଲେ, ପ୍ରତିତିର ସହିତ ପୁନି କହିଲେ— "ଏହି ସମୟ ରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ ରାଜପୁତ୍ର। ତୁମ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦୋଷକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ସାହସୀ ନାୟକ ଦୟାରେ ମାନିବା ଦରକାର। ଏକ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ରାଜପୁତ୍ର କିପରି ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ? ତୁମ ପରି ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ କିପରି କ୍ରୋଧ ରେ ପଡ଼ିବେ? ମୁଁ ଜାଣିଛି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ମୁଁ ଜାଣିଛି କେବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ମୁଁ ଜାଣିଛି ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ ବାକି ଅଛି। ମୁଁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି, ଏ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କାମନା କିପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହେ; ଏବଂ କାହା ପ୍ରତି ସୁଗ୍ରୀବ ବନ୍ଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣିଛି। ତୁମ ମନ କାମନା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧ ହେଉନାହା, କାରଣ ଯିଏ କାମନାରେ ମଗ୍ନ, ସେ ସମୟ, ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ଭାଇ, ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ମାଫ କର; ସେ ମୋତେ ଅତି ନିକଟ ଓ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର କାମନାରେ ଚଳିତ, ଆସକ୍ତି ଏବଂ ଲଜ୍ଜା ହରାଇଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ। ଏହି ଜଗତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କାମନା ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହି ସ୍ୱଭାବରେ ଅସ୍ଥିର ଥିବା ଏକ ବନରାଜ କିପରି ଅନନ୍ଦରେ ଆସକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ? ଏପରି ଗମ୍ଭୀର କଥା କହି, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ତାରା ପୁନି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦୀର୍ଘଦିନ ତଳୁ ତୁମ କାମ ପାଇଁ ତୟାରି କରିଛନ୍ତି। ଯଦିଓ ସେ କାମନାରେ ବନ୍ଧିତ, ତଥାପି ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାରେ ଏକାଗ୍ର। ଏବେ ବିଭିନ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ବଳଶାଳୀ ବନରମାନେ ଆସିଗଲେ—ଲକ୍ଷ୍ୟ-କୋଟି ସଂଖ୍ୟା। ଏହିପରି, ହେ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ତୁମ ମିତ୍ରତାର ଦୃଢ଼ତା ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛି, ଧର୍ମିକଙ୍କ ପାଇଁ ଜନନୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅବିଚଳ।" ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଦୀର୍ଘବାହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଧୌଳ୍ୟମାନ, ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେବମାନ କୁଣ୍ଡଳ, ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଓ ଖ୍ୟାତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅଜେୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘିରିଥିଲେ; ଚକ୍ଷୁ ରାଗରେ ରକ୍ତିମ, ସେ ମୃତ୍ୟୁପରି ଭୟାନକ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭାସ୍କର ନାୟକ ସିଂହାସନରେ ବସି, ରୁମାଙ୍କୁ ଭାଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଚଉଡ଼ିଆ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷୟ ମନ ଥିବା ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏଠିଏ ଅତି ମହାନ କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ସର୍ଗ ଶ୍ରବଣ କରାଯିବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଅନିରୋଧିତ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିପରି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଶ୍ୱାସ ଗଭୀର, ଭାଇଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ଅତି ଚିଂତିତ ହେଲେ। ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଧ୍ୱଜ ପରି ଉଠିପଡ଼ିଲେ। ସେ ଉଠିବା ସମୟରେ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘିରି ତାରାମାନେ ଉଠନ୍ତି। ରକ୍ତିମ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଜୋଡ଼ା ହାତ ଯୋଗେ ନମସ୍କାର କରି, ସେ ଏକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ତା’ପରେ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରୁମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଘିରିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ—"ଏକ ରାଜା ଯଦି ଶକ୍ତି, ଉତ୍ତମ କୁଳ, କରୁଣା, ସ୍ୱାଧୀନତା, କୃତଜ୍ଞତା ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏକ ରାଜା ଅଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ନିଜ ଉପକାରକଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ମିଥ୍ୟା ଦେଉଛି, ତେବେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ କୠର୍ତ୍ତନ୍ତ କିଏ? ଘୋଡ଼ା ନିମନ୍ତେ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ଶତଜନ ହତ୍ୟା ହୁଏ, ଗାଏ ପାଇଁ ହଜାର, କିନ୍ତୁ ମାନବ ପ୍ରତି ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ନିଜେ ଓ ପରିବାର ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯିଏ ମିତ୍ରଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାଯାଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ, ଏହା ଅକୃତଜ୍ଞତା ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ଉଚ୍ଚାରିତ; ଶୁଣ, ହେ ବନରାଜ। ଗୋହତ୍ୟା, ମଦ୍ୟପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞତା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିଚ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ, ହେ ବନରାଜ, କାରଣ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଉପକାରକୁ ପ୍ରତିଦାନ କରିନାହ। ରାମଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ତୁମେ ସୀତା ଖୋଜିବାରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେବା ଉଚିତ।