ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ରାଜଧାନୀ ଶ୍ଵେତ ପ୍ରାସାଦ ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଯାହା କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ରାଜଧାନୀ ଚାହିଁଲେ ଯାହାକୁ ଚାହିଁଥିବା ସବୁ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଫୁଲ ଓ ଗଛମାନେରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଗଛମାନେ ବର୍ଷା ମେଘର ପରି ଗାଢ଼ କଳା ଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରିଥିଲେ, ଢିଲା ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ରାଜଧାନୀର ଦ୍ୱାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମକୁଟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ସୁନାର ଅର୍ଚ୍ଚ ଦ୍ୱାର ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଟକା ନଥିବା ଭାବରେ, ଏକ ବଡ଼ ମେଘକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଇ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସାତଟି ଦ୍ୱାର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ବହୁତ ଯାନ ଓ ଆସନ ଥିଲା, ଏବଂ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ବିଶାଳ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ ସ everywhere everywhere ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦିର ଶୟା, ଉତ୍ତମ ଆସନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ରେଶମ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ସେ ସଂଗୀତ ର ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାନ, ଲୟ ଓ ରାଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ନାରୀମାନେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୁବତ୍ୱରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ, ଦେଖିଲେ। ଉତ୍ତମ ମାଳା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅନ୍ତଃପୁର ନାରୀମାନେ ମାଳା ତିଆରି କରିବାରେ ଲିନ ଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ସେବକମାନେ ଉପେକ୍ଷିତ ନଥିଲେ, ଅତି ଆଗ୍ରହୀ ନଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଅପରିସ୍କୃତ ନଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ପାଦାଙ୍ଗୁଳିର ଗୁଙ୍ଗୁନି ଶବ୍ଦ ଓ କମରର ମେଘା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାୟକ ତାଙ୍କର ଧନୁର ତାର ଟଣିଲେ, ତାର ଶବ୍ଦ ଚାରିଉଁ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଅପମାନିତ ଓ ରାମଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ, ଏକା ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଭୟରେ ଉଠିଯାଇଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ଏହି ବିଷୟ ଅବଗତ କରିଥିଲେ, ଏଉଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଏଉଁ ଆସିଯାଇଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କର ସୂଚନା ଓ ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଥିବା ବୁଝିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସୁକାଯାଇଲା। ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଯାଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ତଥାପି ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ତାଙ୍କର ରମଣୀ ତାରାଙ୍କୁ ଉପକୃତି କଥା କହିଲେ—“ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି, ଏହି ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର ରାଘବଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି?” “ଯଦି ଆମେ କୌଣସି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟି କରିଛୁ, ତେବେ ଭଲଭାବରେ ଭାବି ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଦେ। କିମ୍ବା ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ଶାନ୍ତ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କର। ତୁମେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ହୃଦୟ କ୍ରୋଧିତ ହେବନାହିଁ; କ୍ୟାରଣ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମହିଳାଙ୍କୁ କ୍ରୁରତା କରନ୍ତିନାହିଁ। ତୁମେ ଶାନ୍ତ କଥା କହି ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ କରିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବ।” ତାରା, ମଦରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଢିଲା ହୋଇ, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଠି, ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି, ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ମହିଳାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ମଦ ଓ ରାଜକୁମାରଙ୍କର ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଜ୍ଜା ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ, ଆସ୍ଥା ଓ ମୃଦୁତା ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—“ହେ ରାଜକୁମାର, ତୁମର କ୍ରୋଧର ମୂଳ କ'ଣ? କିଏ ତୁମର ଆଜ୍ଞା ମାନେନାହିଁ? କିଏ ଭୟ ନଥିବା ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିର ମୁହାଁ ଦେଇଥିବା ଶୁଷ୍କ ଗଛପରି ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭା ହୋଇଛି?” ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବେ ଖୋଲା ମନରେ, ଆସ୍ଥା ଭରିଥିବା ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ତୁମେ ଅନ୍ତଃପୁର ଏବଂ ଧନ ସଂଗ୍ରହକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଭିଲାଷାରେ ଏହି କାମ କରୁଛ? ତୁମେ ତୁମ ସ୍୵ାମୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଝୁନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ସେ ନିଜ ଉପକୃତି ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ। ସେ ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ଦୁଃଖକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁନାହିଁ; ସେ କେବଳ ରମଣୀ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଲିନ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁନାହିଁ।" "ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଚାରି ମାସ ଆନନ୍ଦରେ କାଟି ଦେଇଛନ୍ତି, ସମୟ ଯିବା ବିଷୟରେ ଜଣାନାହିଁ। ଧ୍ରୁତିର ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ମଦପାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ; ମଦପାନରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଧର୍ମ ହରାଯାଏ।" "କାର୍ଯ୍ୟ ନ କରିଲେ ଧର୍ମର ବଡ଼ ହାନି ହୋଇଥାଏ; ଏବଂ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ମିତ୍ର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଧନର ବଡ଼ ହାନି ହୋଇଥାଏ। ଏକ ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମିତ୍ର, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ପରିତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି, ତଥା ଧର୍ମରେ କୌଣସି ନିଷ୍ଠା ନାହିଁ।" "ଏହି ବିଷୟ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି, ଆମେ ଏହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖିଛୁ; ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟର ସ୍ୱଭାବ ଜାଣିଛ, କି କରିବା ଉଚିତ ତାହା ଘୋଷଣା କର।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଧନ ନିମିତ୍ତେ ଚିନ୍ତା ଭରିଥିବା, ସ୍ୱାଭାବିକ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାରା ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଇ, ଆସ୍ଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏହି ସମୟ କ୍ରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାଜକୁମାର, ନାହିଁ ଏହି କ୍ରୋଧ ନିଜ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ହେବା ଉଚିତ; ତୁମେ ନିଜ ଉପକୃତି ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।" "କିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବର ରାଜକୁମାର ଏହିପରି ଅସ୍ଥିର ମନକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିପାରିବ? ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଛ, ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନିଅଛ, କିପରି ଏହି କ୍ରୋଧରେ ଆସିପାରିବ?