ସୁନ୍ଦର ଏକ ପାହାଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟିଘେରା, ଯେଉଁଠାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନଟି ଥିଲା ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭବନ। ଏହାର ଚୁଡ଼ା ଶୁଭ୍ର ରଙ୍ଗର ଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ଅଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକ କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ରହିଥିଲେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଦିଆ ଗଛଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ଏକ ଘନ ମେଘ ଭଳି କଳା ଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଭବନର ଦ୍ୱାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ତୋରଣ ତଳେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୃହକୁ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନାୟାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ମେଘର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠାରେ ସେ ସାତଟି ଉଚ୍ଚ ପରିସର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯାନବାହନ ଓ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସବୁ ଭିତରେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏକ ବିଶାଳ ଅନ୍ତଃପୁର ଥିଲା। ସେଠାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ରୂପାର ଶୟନପୀଠ, ଉତ୍ତମ ଆସନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ବିଛାନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା। ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କାନରେ ମଧୁର ଦ୍ୱନି, ତନ୍ତୁବାଦ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ର ଶୁଭ୍ର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସେଠାରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର, ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଅନେକ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଅନେକ ମହିଳା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଉତ୍ତମ ମାଳା ତିଆରି କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପରିଚାରିକାମାନେ କେହି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷୀ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିନଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଳଙ୍କାରର ଝିଙ୍କାର ଓ କମରବନ୍ଧନୀର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଳ୍ପ ସଙ୍କୋଚ ଅନୁଭବ କଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ଉତ୍ତାପିତ ହୋଇ, ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷର ତାର ଟାଣିଲେ, ଯାହାର ଦ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂରଣ କଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନିଜ ଆଚରଣରେ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରି, ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇ, ଏକା ଅଲଗା ଠିଆ ହେଲେ। ଧନୁଷର ଦ୍ୱନି ଶୁଣି, ବାନରରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝିଲେ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସେ ବୁଝିପାରିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସୂଚନା ଓ ଧନୁଷ ତାରର ଦ୍ୱନିରୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ ମନ ସ୍ଥିର କରି, ଶୁଭ୍ର ରୂପବତୀ ତାରାଙ୍କୁ ଉପକୃତିକର କଥା କହିଲେ—"ସୁନ୍ଦରି, ଏହି ମୃଦୁସ୍ଭାଭ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଯଦି ଆମେ କିଛି ଅପ୍ରସନ୍ନ କମ୍ପ କରିଛୁ, ତେବେ ଭଲଭାବେ ଭାବି, ତୁମେ ସେଥିର ନିଶ୍ଚିତ କଥା ଦ୍ରୁତ କହ। କିମ୍ବା, ସୁନ୍ଦରି, ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ସେଠାରେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ। ତୁମେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରିଷ୍କୃତ ହୃଦୟ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ ନାହିଁ, କାରଣ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କଦାପି ନାରୀଙ୍କୁ କ୍ରୂର ଆଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତି ହୋଇଯିବ।" ତାରା, ମଦରେ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ତାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମରବନ୍ଧନୀ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଢିଲା ହୋଇ, ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେହ ନେଇ, ନମ୍ର ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ବାନରପତିଙ୍କ ଜାନି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ମୃଦୁ ଦେଖି, ତାରା ଲଜ୍ଜାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସ୍ନେହ ଓ ମୃଦୁତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ—"ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମ କ୍ରୋଧର ମୂଳ କ'ଣ? କିଏ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ମାନେନି? କିଏ ଭୟ ନ ଥିବା, ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଭଳି ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?" ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ଭର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୋଲାମନେ, ସ୍ନେହଭାବରେ କହିଲେ—"ତୁମେ କି ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହକୁ ଅବହେଳା କରି, କାମନାରେ ଆସକ୍ତ? ତୁମେ ତ ତୁମ ପତିଙ୍କ କର୍ମ ବୁଝୁନାହାଁନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଷ୍ଠାବାନ। ସେ ରାଜ୍ୟର ଉପକାର, ଆମ ପ୍ରତି ମନ ଦେଉନାହାଁନ୍ତି, ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଜର୍ଜରିତ; ସେ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲିନ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭ୍ୟଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି। ବାନରପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଚାରି ମାସ ଅତିତ କରିଦେଇଛନ୍ତି, କେତେ ସମୟ ଚାଲିଗଲା ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି। ଏପରି ମଦ୍ୟପାନ କେବେ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହଁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ମଦ୍ୟପାନ ଠାରୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ, କାମ, ଧର୍ମ ସବୁ ହାରାଯାଏ। କାମ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଧର୍ମ ହାନି ହୁଏ; ଏବଂ ଧର୍ମାନୁଗତ ବନ୍ଧୁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଅର୍ଥର ମତ୍ତ ହାନି ହୁଏ। ଏହିପରି ଧନ ଓ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଥମ ବନ୍ଧୁ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରାଯାଇଛି, ତଥାପି ଧର୍ମରେ ଦୃଢତା ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ; ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ, କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ତାହା କହ।" ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଉପରେ ଚିନ୍ତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ତାରା ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝି, ଭରସା ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ଏହି ସମୟ କ୍ରୋଧ ପାଇଁ ନୁହଁ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହଁ; ତୁମେ ତ ନିଜ ଉପକାରୀଙ୍କ ଦୋଷ ମଧ୍ୟକୁ ମାନି, ସହନ କରିବା ଉଚିତ। କେମିତି ଏକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତିର ରାଜପୁତ୍ର ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟୋପରେ କ୍ରୋଧ କରିପାରିବେ? ତୁମେ ଯେପରି ସଂଯମୀ ଓ ତପଃଶକ୍ତିର ଫଳ, ସେମାନେ କେବେ କ୍ରୋଧରେ ବଶ ହେବେନାହିଁ। ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଜାଣେ, କାର୍ଯ୍ୟର ଉଚିତ ସମୟ ଜାଣେ, ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ଏଠାରେ କ'ଣ ବାକି ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଜାଣେ।