ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଏକ ଦିବ୍ୟ ମହାଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମାଣିକ୍ୟ ଓ ରତ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ଫୁଲେଇ ଉଠିଥିବା ଉଦ୍ୟାନରେ ସୁଶୋଭିତ ଏବଂ ଅମୂଲ୍ୟ ପଥରରେ ଆଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ମହଲ୍ ଓ ପ୍ରାସାଦ ଅନେକ ଥିଲା, ଏବଂ ମନୋରମ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଚେହେରାର ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ସେଠି ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନବ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ସେଠାରେ ବସବାସ କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିଗ ସନ୍ଧାନ ଓ ଅଗରୁ ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ମନୋମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ରସ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ସେଠାର ରାଜପଥକୁ ମଧୁର ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା। ରାଘବ ଦେଖିଲେ, ଅନେକ ତଳା ଥିବା ପ୍ରାସାଦ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟା ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀ ଓ ସ୍ରୋତାସ୍ପତ୍ର ଚଲିଯାଉଛି। ସେ ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ, ଓ ଶରଭଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଗୃହ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ଵିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଳଙ୍କ ଗୃହ। ଏହା ସହିତ କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାରା, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ ଓ ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନାୟକଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଗୃହ ରାଜପଥ ଧାରି ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୂତିମାନ୍ ଓ ଶ୍ରୀମୟ। ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ଗୃହ ଧଳା ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ମାଳା ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଧନ ଓ ଧାନରେ ପ୍ରଚୁର, ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଶୋଭା ବଢ଼ାଉଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଗୃହକୁ ଘେରି ରହିଥିଲା ଏକ ଧଳା ପାହାଡ଼, ଯାହାକୁ ଅତି କଷ୍ଟରେ ପହଞ୍ଚିବାଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସେଠି ରହିଥିଲା ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଗୃହ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପରି ଶୋଭାମୟ। ଧଳା ପ୍ରାସାଦ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଏବଂ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଗାଢ଼ କଳା ବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିଲା, ଶୀତଳ ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ସେଠାର ଦ୍ୱାର ଦୃଢ଼ ବନରାଜମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସୁନାର ତୋରଣ ତଳେ ଚମକୁଥିଲେ। ତାପରେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅବିରୋଧରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠି ସେ ଦେଖିଲେ ସାତ ଟି ବଡ଼ ବଡ଼ ପରିକ୍ଷେପ, ଯେଉଁଠି ଯାନବାହନ ଓ ଆସନ ରହିଛି, ଏବଂ ଭିତରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ସେଠି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଶୟ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ଆସନ ରହିଥିଲା, ସବୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ କାନରେ ସଦା ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ, ତନ୍ତୁ ବାଦ୍ୟ ଓ ଲୟ ଭରା ଶବ୍ଦ ପଡ଼ୁଥିଲା। ସେଠି ସେ ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର ଅନେକ ସୁନ୍ଦରୀ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ। ସେଠି ଅନେକ ମହିଳା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଉତ୍ତମ ମାଳା ତିଆରି କରିବାରେ ଲିନ୍, ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେବକମାନେ କେବେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି ବା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପୋଷାକ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ନୁହଁ। ପାୟଲ ଓ କମରବନ୍ଧର ଝୁଙ୍କାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କ୍ରୋଧର ଉତ୍ସାରଣ ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାର ଟାଣି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଏହାର ଶବ୍ଦ ଭରିଦେଲେ। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆଚରଣରେ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରି, ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକା ଦିଗକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଏହି ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ବନରାଜଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଅନୁମାନ କଲେ, ଭୟାନ୍ବିତ ହୋଇ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ ଉଠି ପଡ଼ିଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ତଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ ଯେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭୟରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବନରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଚିନ୍ତିତ, ତଥାପି ଶାନ୍ତ ରହି, ତାଙ୍କ ରମଣୀ ତାରାଙ୍କୁ ଉପକାରକ କଥା କହିଲେ, "ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କେଉଁଠି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି? ଯଦି ତୁମେ ମନେ କର, ଆମେ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଛୁ, ତେବେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କର। କିମ୍ବା ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କର। ତୁମେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ କେବେ ନାରୀପ୍ରତି କ୍ରୂର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଶାନ୍ତ କରି ଆଗକୁ ଯିବାପରେ, ମୁଁ ସେ ଶତ୍ରୁ ଶମନ କରିଥିବା କମଳନୟନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବି।" ତାପରେ ମଦରେ ଅସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି, ସୁନା ବେଳ୍ଟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଢିଲା ହୋଇଥିବା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ତାରା ନମ୍ର ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ବନରାଜଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମହାନ ଆତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ନାରୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଶମିତ ହେଲା। ମଦ ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମୃଦୁ ଚାହାଣି ଦ୍ୱାରା ଲଜ୍ଜା ହରାଇ, ତାରା ଉତ୍ସାହ ଓ ସ୍ନେହ ଭରା ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ତୁମର କ୍ରୋଧର ମୂଳ କ'ଣ? କିଏ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ମାନେନାହିଁ? କିଏ ଭୟ ବିନା ଅଗ୍ନିର ମୁଖାମୁଖି ହେବ, ଶୁଷ୍କ ବୃକ୍ଷ ପରି?" ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ଅବିଭ୍ରାନ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୋଲା ଓ ସ୍ନେହ ଭରା ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ତୁମେ କି ଏହିପରି ଆଚରଣ କରୁଛ? କାମବଶ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହକୁ ଅନଦେଖି କରୁଛ?