ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଓ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ବନରାଜମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଘେରିବାରେ ଭୟ ଅନୁଭବିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଅତି ଦିବ୍ୟ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବଗିଚା ଓ ଅମୂଳ୍ୟ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ମହଲ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଥିଲା, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବନରାଜଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ସେଠାର ହବାରେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, ପଦ୍ମ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ରହିଥିଲା; ମହଲର ରାସ୍ତା ମଧୁ ଓ ମଦର ଗନ୍ଧରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ରାଘବ ସେଠାରେ ବହୁମନ୍ଜିଲା ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଥିଲା। ସେଠାରେ ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ, ଶରଭଙ୍କର ଅତି ଶୋଭାବନ୍ତ ଘର ଦେଖିଲେ। ଏହାସହିତ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ମହାନ ନଳଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାରା, ଜାମ୍ବବନ୍ତ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ ଓ ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନାୟକଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଘର ରାଜପଥରେ ଅତି ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଭବ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଳାର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଧନ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଭବନ ଏକ ଧଳା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପହଁଚିବା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରର ମହଲ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅତି ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ଘର ଥିଲା। ଏହା ଧଳା ମହଲ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, କୈଳାଶ ପର୍ବତର ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଏଠାରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଘନ କଳା ବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିଲା, ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସୁନାର ତୋରଣ ନିମ୍ନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଭବ୍ୟ ଘରକୁ କୌଣସି ବାଧା ବିନା ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠାରେ ସେ ସାତଟି ଘେରାଉ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯାନ ଓ ଆସନ ରହିଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଭଲ ରକ୍ଷିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଛାଉଣି, ଅତି ଉତ୍ତମ ଆସନ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଓ ତାନ ଶୁଣିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମହଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଅନେକ ଯୁବତୀ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଯୌବନ ଓ ଶୋଭାରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ମାଳା ଗଠନରେ ଲିନ୍ନ ଅନେକ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ନ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ପାୟଲ ଓ କମରବନ୍ଧର ଝଙ୍କାର ଶୁଣି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ନାନ୍ଧ୍ୟାନ୍ତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ସ୍ନାତ ହୋଇ, ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାୟକ ତାଙ୍କ ଧନୁର ତାର ଟଣିଲେ, ଯାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆଚରଣରେ ଅପମାନିତ ଓ ରାମଙ୍କ ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, ଏକାକି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିବା ଭଳି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ସୁଗ୍ରୀବ ବୁଝିଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସୂଚନା ଓ ଧନୁର ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ବୁଝି, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ତାପରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ମନ ଭରିଯାଇ, କିନ୍ତୁ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୋଭାବନ୍ତ ତାରାଙ୍କୁ ଉପକାରକ କଥା କହିଲେ— “ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ମୃଦୁଭାଷୀ ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ କାହିଁକି କ୍ରୋଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଯଦି ଆମେ କିଛି ତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତେବେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସ୍ପଷ୍ଟ କହ। କିମ୍ବା, ତୁମେ ନିଜେ ଯାଇ ମୃଦୁ ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ। ତୁମେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ ନାହିଁ; କାରଣ, ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ କଦାପି ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି କଠୋର ଅଚରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୃଦୁ କଥାରେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବ, ତେବେ ମୁଁ ତାହା ଦେଖିବି— ଶତ୍ରୁଦଳନ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶମିତ ହୋଇଯିବେ।” ତାରା, ମଦରେ ମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଢିଲା ହୋଇ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଶରୀରରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ। ବନରାଜଙ୍କ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ନମ୍ର ହୋଇଗଲା, କ୍ରୋଧ ଶମିତ ହେଲା। ମଦ ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମୃଦୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଜ୍ଜା ହରାଇ, ତାରା ସ୍ନେହ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ କଥାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ— “ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ରୋଷର ମୂଳ କ’ଣ? କିଏ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନେନି? ଆପଣଙ୍କ ଭୟକୁ ଅବହେଳା କରି, କିଏ ଜଙ୍ଗଲର ଅଗ୍ନି ପଥରେ ଶୁଷ୍କ ଗଛ ପରି ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?” ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଓ ନିର୍ଭୟ କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଖୋଲାମେଳା ଏବଂ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଏହି କି ଆପଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର, କାମନା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି?