ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ ଏହି ଘଟଣାକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ନେବା ଦରକାର—ଏହା ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି କଥା ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କହୁଛି, ଯଦିଓ କେହି ପଚାରିନାହାନ୍ତି। କାରଣ, ଯେତେବେଳେ ରାଘବ, ଯିଏ ସମର୍ଥ ଓ କ୍ରୋଧିତ, ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ ଉଠାନ୍ତି, ସେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ—ଦେବ, ଦାନବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ—ତାଙ୍କର ଅଧୀନ କରିପାରିବେ। ଯିଏ ଏକଥର ଶାନ୍ତ ହେଲେ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ, ସେଉଁଠିକି ଜଣେ କୃତଘ୍ନ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଉପକାରକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଅ, ଏବଂ ଏକ ରାଜା ଭାବେ ନିଜ ସୀମାରେ ରୁହ, ଯେପରି ଜଣେ ନାରୀ ପତିଙ୍କ ଅଧୀନ ରହେ। ମନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରିବା ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ରାଘବଙ୍କର ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମାନ—ଏହା ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଅନୁଭବ କରିବେ। ଏହା ପରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତେୟିସିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୋଭାମୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଗୁହାର ଦ୍ୱାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶରୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜି ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି ବନରାଜି ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠିକି ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ମଣିମୟ ଗୁହା ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ବଗିଚା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ରମ୍ୟତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡପ ଓ ରତ୍ନମୟ ପ୍ରାସାଦ, ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ। ଏଠି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବପୁତ୍ର ବନରାଜି ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସାନ୍ଦଳ, ଅଗରୁ, ପଦ୍ମ ସୁଗନ୍ଧ ଏଠିରେ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ମଧ ଓ ମୂର୍ଦ୍ଧାନ୍ୟ ଗନ୍ଧ ରାସ୍ତାକୁ ମଧୁର କରିଥିଲା। ଏଠି ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ତଳା ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାସାଦ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ଏଠି ଶୁଭ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ଥିଲା। ସେ ଅଙ୍ଗଦ, ମଇନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗଭୟ, ଗଭାକ୍ଷ, ଗଜ, ଶରଭଙ୍କ ଭବନ ଦେଖିଲେ। ତେଣୁ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ଓ ଉତ୍ତମ ନଳଙ୍କ ଗୃହ ଥିଲା। ଏହା ସହିତ କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାରା, ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ, ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ବନରାଜ ନାୟକଙ୍କ ଭବନ ରାଜପଥ ଧାରିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଓ ଭୂଷିତ ଥିଲା। ଏହି ଗୃହମାନେ ଧୂସର ମେଘ ସମାନ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାମୟ, ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ, ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଅଭାବ ନଥିଲା, ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟବତୀ ନାରୀମାନେ ଏଠିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପରେ ଏକ ଦୁର୍ଗମ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ରହିଥିଲା ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ଭବନ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଲ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏଠି ଧଳା ମନ୍ଦିର ଶିଖର ଥିଲା, କୈଳାସ ପର୍ବତ ପିକ୍ସମ, ଏବଂ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଫୁଲ ଫୁଲିଥିବା ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଆ ବିମାନସଦୃଶ ମହାବୃକ୍ଷ ଏଠି ଥିଲା, ମେଘ ସମ କଳା, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲା, ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ଦ୍ୱାରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜି ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶୋଭାମୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ତୋରଣ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଇ ଶୋଭାମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଭବନକୁ ଅନାୟାସରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ୟ ମହାମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠି ସେ ସାତଟି ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାକାର ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ନାନା ଯାନ ଓ ଆସନ ଥିଲା, ଏବଂ ଭିତରେ ବଡ଼ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ସବୁଠି ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଶଯ୍ୟା, ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦର ପିଛାଇ ଦେଖିଲେ। ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ସେ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ତାନ ଓ ଲୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ଯୁବତୀମାନେ, ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ, ଦେଖିଲେ। ଏଠି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଗଠନରେ ଲିନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପରିଚାରିକାମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ ଅତି ଉତ୍ସାହି, ଓ ଅଲସ୍ୟ ଓ ଅବ୍ୟବସ୍ଥିତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ନଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୁଞ୍ଜୁନ ନୂପୁର ଓ କମରବନ୍ଧ ବାଜି ଉଠିଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧର ଝଂପରେ ଏହି ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ତିନି ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟର ତାର ଟାଣି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡି ଦେଲେ। ଏହିପରି ଅପମାନ ଓ ରାମଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷ ଭାବରେ ଅନ୍ତଃକ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆସନରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଉଠିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରତି ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ଅବଗତ ହୋଇ, ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା। ସେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବ, ମହାବୀର ବନରାଜ, ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ତାରାଙ୍କୁ ଉପକାରକ ମୂଳ୍ୟବାନ କଥା କହିଲେ—"ଓ ସୁନ୍ଦରେ, ଏହି ମୃଦୁଭାବୀ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ଏତେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି?