ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ କାମ୍ପିଲ୍ୟା ନଗରରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ଦେବଲୋକରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା କୁଶନାଭ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ ଯେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବେ। ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ତାଙ୍କର ଶତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କନ୍ୟାଙ୍କ ହାତ ଧରି ବିବାହ କଲେ, ଯେପରି ଦେବରାଜ ତାଙ୍କର ଦେବୀମାନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିକଳତା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେ ଶତ କନ୍ୟା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା କୁଶନାଭ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ବିବାହ କରାଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନୂତନ ପତ୍ନୀମାନେ, ଗୁରୁମାନେ ସହିତ ଦେଶକୁ ପଠାଇଲେ। ସୋମଦା ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦେଖି, ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ବଧୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରି, କୁଶନାଭଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏହିପରେ, ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ବିବାହ ଓ ବିଦାୟ ପରେ, ହେ ରାଘବ, ପୁଅ ନଥିବା କୁଶନାଭ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ, ନାତି ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ କୁଶ, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏକ ପୁଅ ତୁମେ ପାଇବ। ତାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଗାଧି ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।” ଏହିପରି କହି, କୁଶ ଆକାଶରେ ଉଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶନାଭଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ଗାଧି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ, ସେ ଗାଧି ମୋର ପିତା; ମୁଁ କୌଶିକ, କୁଶ ବଂଶରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛି, ହେ ରଘୁବଂଶ ରତ୍ନ। ମୋର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭଉଣୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଶୀଳବତୀ, ସତ୍ୟବତୀ ନାମେ ପରିଚିତ, ଯିଏ ଋଚୀକଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ୟବତୀ, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଶରୀରରେ ଦେବଲୋକକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମହାନ କୌଶିକୀ ନଦୀରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପା, ପବିତ୍ର ଜଳବତୀ, ଶୋଭାମୟୀ, ଏବଂ ହିମାଳୟରେ ବିରାଜିତ, ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ମହାନଦୀ ହେଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ହିମାଳୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୋର ଭଉଣୀ କୌଶିକୀ ସହ ସ୍ନେହରେ ବସୁଛି, ହେ ରଘୁବଂଶ ରତ୍ନ। ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ, ପତିବ୍ରତା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, କୌଶିକୀ ନଦୀ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହେ ରାମ, ନିୟମ ପାଳନ କରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ମୁଁ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି। ଏହାହେଉଛି ମୋର ଜନ୍ମ, ବଂଶ ଓ ଦେଶର କଥା, ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଥିଲ, ହେ ବଳଶାଳୀ। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶୀୟ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ବିତିଗଲା ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣାଉଥିବାରେ; ଏବେ ଶୟନ କର, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଆମ ଯାତ୍ରାରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ। ସମସ୍ତ ଗଛ ନିର୍ଜନ, ଅରଣ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଦିଗ୍ବଳୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଛି, ହେ ରଘୁବଂଶ ରତ୍ନ। ଅନ୍ଧାର ଦେଶକୁ ଢାକି ରହିଛି, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଆକାଶକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଛି। ଶିତଳ କିରଣମୟ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଉଛି, ଜଗତର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଉଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ରାତିରେ ଚଳିଥିବା ପ୍ରାଣୀ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି କଥା କହି, ତେଜସ୍ୱୀ ମହାମୁନି ନିରବ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ' ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ। କୁଶିକ ବଂଶ ଉତ୍ତମ, ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କୁଶର ସନ୍ତାନମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ। ବିଶେଷକରି, ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତୁମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୁମ ବଂଶକୁ ମହିମା ଦେଇଛି। ଉତ୍ସାହିତ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଭଳି ଶୟନ କଲେ। ରାମ ଓ ସଉମିତ୍ରି, କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୟନ କଲେ। ଏବେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚତିରିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଶୋଣା ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାକି ରାତି ମହାମୁନିମାନେ ସହିତ କାଟି, ଯେତେବେଳେ ରାତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାମ, ଏହି ରାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପ୍ରଭାତ ଆସୁଛି। ଉଠ, ଉଠ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ରାମ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଶୋଣା ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟୀ, ପବିତ୍ର ଜଳ, ଗଭୀର ଏବଂ ବାଳୁକା ବିଚ୍ଛିତ; ମୁନିବର, କେଉଁ ପଥରେ ଆମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବୁ?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ପଥ, ଯାହା ମୁଁ ଦେଖାଇଛି, ଯେଉଁପଥରେ ମହାମୁନିମାନେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହାମୁନି ଏହି ପଥେ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଦେଖି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା କରି, ଅର୍ଧଦିନ ବିତିଲାବେଳେ, ସେମାନେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମୁନିମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।