ମନୁଷ୍ୟମନର ଚଞ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ମିତ୍ରତା ତିଆରି କରିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଟିକେଇ ରଖିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଅତି ସାଧାରଣ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ଏହି କଥା ଭାବି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଛି, କାରଣ ରାମ ଯେଉଁ ମହାତ୍ମା ସେ ତାଙ୍କୁ ଏତେ ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ସେ ତାହାକୁ ଫେରାଇପାରିବେ କିପରି? ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ, ତାହାପରେ ବାନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ନିଜ ମତ ରଖିଲେ। ହନୁମାନ କହିଲେ, "ବାନରମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଉପକାର ଭୁଲିନାହାନ୍ତି, ଏହି କଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟନୁହେଁ। ଶୂର ବୀର ରାଘବ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲିଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ ରାଘବଙ୍କର ଆପଣଙ୍କୁ ଦୟା ଅଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।" "ଆପଣ, ସମୟକୁ ଜାଣିଥିବା ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଅବସରକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି। ଶରତ୍ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି, ସପ୍ତଛଦ ବୃକ୍ଷ ଫୁଲିଛି, ଆକାଶ ନିର୍ମଳ, ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମେଘ ଶୁନ୍ୟ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ନଦୀ ଏବଂ ହ୍ରଦ ଶୁଭ୍ର। କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଗଲା, ଆପଣ ଏହା ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି, ଏହି ଅଲସତା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" "ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ରାଘବଙ୍କ, ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ, ତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଆପଣ ସହିବାକୁ ପଡିବ। ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖୁନାହିଁ, ମୁଁ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ମାନ୍ୟତା ଦେବା ଉଚିତ। ରାଜାଙ୍କୁ ନିୟୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସୁପରାମର୍ଶ ଦେବା ଉଚିତ, ତେଣୁ ଭୟ ଛାଡି ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।" "କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ରାଘବ ତାଙ୍କ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍, ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯିବେ। ଯିଏ ଶାନ୍ତି କରିବା ପରେ ପୁନି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇପାରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ବିଶେଷକରି ଯିଏ ପୂର୍ବ ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରେ।" "ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତୁ। ରାଜା ଭଳି ନିଜ ସୀମାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଜନାନୀ ପତିଙ୍କ ଅନୁଗତ। ରାମ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଏହି ରାଘବଙ୍କର ମାନବୀୟ ଶକ୍ତି ଅନୁଭବ କରିବେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।" ଏବେ ତୁମେ ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡର ତ୍ରିତିୟତିରିଶତ୍ତମ (୩୩) ସର୍ଗ ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶତ୍ରୁସୁଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ମିଳିବା ପରେ ସୁନ୍ଦର କିଷ୍କିନ୍ଧା ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଦ୍ୱାରରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀବ୍ର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମୟ ଗୁହା, ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ୟାନ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ପାଥରରେ ସୁଶୋଭିତ। ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ମହଳ ଓ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଥିଲା, ଏବଂ କାମନାବାଞ୍ଛିତ ବୃକ୍ଷ ଫୁଲିଥିଲେ। ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବପୁତ୍ର ବାନରମାନେ ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ରହୁଥିଲେ। ଗୁହାର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ସନ୍ଧନ, ଅଗରୁ, ଅର୍କ ଓ ପଦ୍ମର ଘ୍ରାଣ ଦେଉଥିଲା, ରାସ ଓ ମଧୁର ଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ରାସ୍ତାକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲା। ରାଘବ ଏଠି ଅନେକ ତଳା ଥିବା ମହଳ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏଉଁ ଶୁଭ୍ର ନଦୀ ଓ ଝରଣା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଅଙ୍ଗଦ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ, ଶରଭଙ୍କ ଅଲିଙ୍କା ଘର ଦେଖିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଵିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳି, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ, ଓ ନଳଙ୍କ ଅଲିଙ୍କା ଘର। ଏହିପରି କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାରା, ଜାମ୍ବବାନ୍, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ, ସୁପାଟଳ, ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଅଲିଙ୍କା ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ବାନରନାୟକଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଘରଗୁଡ଼ିକ ରାଜପଥରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ଘରଗୁଡ଼ିକ ଧୂସର ମେଘ ସମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଳା ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ଏବଂ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏଠି ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ଏକ ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଲିଙ୍କା ଘର ଥିଲା, ଯାହା ମହେନ୍ଦ୍ର ଭବନ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅଲିଙ୍କା ଅପରୁପ ଧଳା ଶିଖରରେ ଅଳଙ୍କୃତ, କୈଳାସ ପର୍ବତର ଚୂଡ଼ା ସମାନ, ଏବଂ କାମନାବାଞ୍ଛିତ ବୃକ୍ଷ ଫୁଲିଥିଲେ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ୟାମ ବୃକ୍ଷ, ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିଲେ, ଶିତଳ ଛାୟା ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା। ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାନରମାନେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ସୁନା ତୋରଣରେ ପ୍ରଭା ଦେଉଥିଲା। ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଘରକୁ ବିନା ବାଧା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାମେଘ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠି ସପ୍ତ ଦେଉଁଠାର ଅନେକ ରଥ ଓ ଆସନ ଥିଲା, ଏବଂ ଭିତରେ ଏକ ବଡ଼ ଭଲ ରକ୍ଷିତ ଅନ୍ତଃପୁର ଥିଲା। ସେଠି ସେ ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ଶୟନାସନ, ଉତ୍ତମ ଆସନ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ବିଛାନା ଦେଖିଲେ। ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ସବୁଠି ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ତାନ, ଲୟରେ ସୁରେ ସୁନ୍ଦର ସଙ୍ଗୀତ ହେଉଥିଲା। ସେଠି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅଲିଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ରୂପର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯୁବତୀ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କେତେକ ଉତ୍ତମ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମାଳା ଗଠନରେ ମନୋନିବେଶ କରିଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।